.Релелік ~ор~анысты~ ~~рылымды~ с~лбасын т~сіндір.



Работа добавлена на сайт TXTRef.ru: 2019-10-29

                                               Билет №11

1.Релелік қорғаныстың құрылымдық сұлбасын түсіндір.

Бұл қорғаныс қысқа тұйықталу кезіндегі токтың өсуіне немесе шамадан тыс жүктемені болдырады. Егер желінің біршама тізбектей бөліктері осы типті жеке қорғаныспен жабдықталса, онда олардың селективті әрекеті уақыт ұстамының көмегімен қамтамасыз етіледі. Қорғаныстың артықшылығына оның қарапайымдылығы, ал кемшілігіне - уақыт ұстамының үлкен болуы, қорек көзіне жақындау әрекетіне ұлғаюы, және қорғаныс аумағының тұрақсыздығы. Қорғаныс барлық кернеудің радиалды желісінде кең қолданылады.Максималды токтық қорғанысты РТ-80 релесінің көмегімен де орындауға болады, оларда жұмыс істеу уақыты тәуелді сипаттамасының шектелуінде.   

2. Реактивті қуатты компенсациялау (қарымталау)

Магнитті өрістерді туындатуға қажетті реактивті қуатты тұтынушыларға электр берілістің жеке топтары (трансформаторлар, желілер, реакторлар) да, өзінің әсер ету принципіне қарай электр энергиясын энергияның басқа түріне түрлендіргенде магнит өрісін пайдаланатын электр қабылдағыштар (асинхронды қозғалтқыштар, индукциялық пештер және т.б.) да саналады. Магниттік өрістердің туындалуына байланысты реактивті қуаттың 80-85% дейін асинхронды қозғалтқыштар мен трансформаторлар тұтынады. Реактивті қуаттың жалпы балансының аз ғана бөлігі оның басқа тұтынушыларының, мысалы, индукциялық пештердің, түрлендіргіш қондырғылардың, люминисцентті жарықтандырғыш шамдардың және т.б. еншісіне тиеді [9,10].Жүктемелердің реактивті қуатын бірлескен қарымталау едәуір дәрежеде тораптың өткізгіштік қабілеттілігі бойынша мәселелерді шешуге, өткізгіш желілерде және трансформаторларда шығындарды азайтуға, тораптың кернеуін жоғарылатуға, гармоникаларды және импульстік бөгеуілдерді сүзгілеу арқылы электр энергия сапасын арттыруға көмектеседі. Конденсаторлық қондырғыларды қолдану тұтынушыларға трансформатордың сондай толық қуаты кезінде және кабельдердің сондай қимасында және трансформатордың сондай номиналдарында үлкен пайдалы қуатты алуға мүмкіндік береді. Реактивті қуатты қарымталау қондырғыларын төмендегі көрсетілген құрылғылар пайдаланылатын кәсіпорындарда қолдану қажет:

  1.  асинхронды қозғалтқыштар (cos ~ 0.7); 
  2.  толық жүтелмеген кездегі асинхронды қозғалтқыштар (cos ~ 0.5); 
  3.  түзеткіштің электролизді қондырғылар (cos~ 0.6); 
  4.  электр доғалық пештер (cos ~ 0.6);
  5.  су сорғылары (насостары) (cos ~ 0.8); 
  6.  компрессорлар (cos ~ 0.7); 
  7.  машиналар, станоктар (cos ~ 0.5);

пісірістіру трансформаторлары (cos ~ 0.4).

Реактивті қуатты қарымталайтын қондырғылардың (РҚҚҚ) тағайындалуы -  электр тораптарында қуат коэффициентінің белгілі деңгейін жоғарылау және ұстап тұру электр энергиясы мен қуатты төлемақысын үнемдейді, трансформаторлардың қосымша қуатын босатады, тұтынушы торабында шығындарды азайтады, аз қималы электр беріліс желілерін қолдануға мүмкіндік жасайды, күштік электр жжабдықтардың қызмет көрсету мерзімін жоғарылатады, тұтынушы электр қондырғыларда апаттық жағдайды азайтады.

                                                                         Билет№12

1.Бір фазалы электр қабылдағыштардың электрлік жүктемелерін анықтау әдісі   

Бір фазалы электр қабылдағыштардың электрлік жүктемелерін анықтау әдісі. Фазалық және фазааралық кернеулерге қосылған және фазамен 15% қалыпты емес таратылған бір фазалы электр қабылдағыштар дәл осындай қосынды қуаттармен үш фазалы электр қабылдағыштар ретінде есепке алынады [10]. Көрсетілген қалыпты еместіліктен асып кеткенде бір фазалы электр қабылдағыштардың есептік жүктемесін, ең үлкен жүктелген фазалардағы жүктемелердің үш есе шамасына тең болады деп қабылдайды. Бір фазалы электр қабылдағыштардың саны үшке дейін жеткенде шартты үш фазалық номиналды қуат келесі тәсілмен анықталады: а) электр қабылдағыштардың фазалық кернеуге жалғануы кезінде

,                         

мұндағы - құжаттық қуат; - максималды жұктелген фазаның номиналды қуаты. б) бір фазалы электр қабылдағыштардың желілік кернеуге жалғануы кезінде, бір электр қабылдағыш болғанда

.                            

екі-үш электр қабылдағыш болғанда

Фазалық немесе желілік кернеуге жалғанған бір фазалы электр қабылдағыштардың саны үштен көп болғанда және Кnaйд  мен бірдей болған кезде, олардың максималды жүктемесі келесі өрнек бойынша анықталады: ,      .             

. 2. Күн сәулесінің ағын қуатымен күннің сипаттамасы.

Күн сәулесі ағынының қуаты 4·1023 кВт құрайды. Күннің химиялық құрамы: сутегі – 81,76%, гелий - 18,14% және азот - 0,1%. Күннің орташа тығыздығы 1400 кг/м3. Оның маңызы (2·1030 кг) жердің маңызынан 333 мың есе көп, ал көлемі жерден 1,3млн. есе үлкен [25].

Күннің ішінде секундына 4 млрд/кг материяны энергияға айналдырып отыратын және сутегін гелийге айналдыратын термоядролық тектесулер жүреді. Ондағы атомдық элементтердің көпшілігі иондалған күйде, ал күннің заттектері плазма күйінде болады.Плазма - ол молекулалары мен атомдары 10% кем емес шамадағы иондалған газ. Демек, плазма - иондардың, электрондардың, бейтарап атомдардың қоспасы болып табылады. Газдың, яғни плазманың бұл күйі  он мыңнан  аса Цельсий градуста болуы керек.Термоядролық тектесу - Күн қайнарындағы жүретін ыстықтығы жоғарғы ядролық реакция, ол күннің сутегі мен гелий плазмасының ортасында жүреді, ол гравитациялық күшпен үлкен қарқындылықты ұстап тұрады. Ғалымдар жерде плазманың термоядролық тектесуін алу мақсатында үлкен жұмыстар атқаруда, ол үшін плазманың маңызын үлкен магниттік өрісте жеткілікті үлкен күшпен ұстап тұру қажет.Күннің орталық аймағында сутегінің тығыздығы 100 г/м3, ал ыстықтығы Т=13·106 К, одан бөлінетін энергия  ядролық синтездің әсерінен жүреді: төрт протон сутегінің гелий ядросында түрленуінен 4Не2 алынады, яғни екі позитрон, екі нейтринодан тұрады.

Күн энергиясының жерге түсетін жылдық мөлшері 1,05∙1018  кВт/сағ, ал оның 1/5 бөлігі жердің құрғақ бөлігіне түседі: (ескерту - 1 кВт/сағ=3600 кДж, ал 1000 кДж =278 Вт.сағ). Бұған тағы да жел энергиясының жылдық қуатын 1,58∙1016 Вт және күн энергиясының жанама түрлерінен алынатын энергияның шамасын қосуға болады

                                                                         

                                                                        Билет№13

1.Өлшеуіштік ток трансформаторлары, қосылу сұлбасы.

Жұмыс тізбегіндегі бірінші орамадағы  тоқты 5 А немесе 1 А – ге дейн төмендететін электр өлшеуіштік  аппараттарын тоқ трансформаторларын деп атайды.Сонымен қатар,тоқ трансформаторы  өлшеуіш және сақтандыру құралдарын бірінші тізбектің жоғарғы кернеуінен бөледі.  

2.Тораптарға қойылатын негізгі талаптар

  1.  Тораптарға қойылатын негiзгi талаптар

Тораптарға қойылатын бес негiзгi талаптарды бөлiп алуға болады:

жұмыс сенімділігі. Тұтынушыларды электрмен жабдықтау сенімділігі мәселесі тораптың түгелге дерлік элементтері уақыт ағынымен зақымдалуына байланысты туады. Зақымданулар найзағайлық қызметтің көтерілуінен, күшті желдің әсерінен, ауыр мұздардың түзілуінен және т.б. болады.

Электрмен жабдықтау сенімділігін көтеру тек зақымдануды төмендету мен тораптың элементтерін резервтеумен ғана емес, сондай-ақ экономикалық жағынан дұрыс деп табылатын жолдармен қамтамасыз етілуі мүмкін. Резервтеуден басқа сенімді электрмен жабдықтауды орындау үшін сенімді әрекеттегі релелік қорғаныс пен автоматиканың құрылғылары керек: АҚҚ – автоматты қайта қосу, РАҚ – резервті автоматты қосу, АЖЖ – автоматты жиіліктік жүксіздендіру және т.б;

электр энергиясының сапасы. Әрбір тұтынушы сапалы электр энергиясын алуға тиіс. Бұны энергия сапасының негізгі көрсеткіштерімен анықтайды: кернеу деңгейімен; жиілік деңгейімен; үш фазалы кернеудің симметриясымен және кернеу қисығының түрімен.

Электр қабылдағыштарының саны көп қазіргі ұзын электр тораптарында электр энергиясының сапасы тораптың көптеген жұмыс жағдайына байланысты. Ол тораптың әр жерінде әр түрлі болады, бірақ арнайы құрылғыларды қолдану арқылы реттелуі мүмкін;

үнемділік. Торап үнемді болуы үшін, тораптың сұлбалары конфигурацияларының, сымдар қимасы кернеулерінің және т.б. ең орындыларын таңдап алу керек. Сондықтан «келтірілген шығындар» деп аталатын белгіленген критерий бойынша өзара салыстырылатын варианттар қатары жоспарланады. Бұл критерий энергия шығындарын, капиталдық салымдарды және зиянды ескереді. Келтірілген шығындары минималды болатын вариант тиімді болып табылады;

пайдалану қауіпсіздігі мен ыңғайлығы. Персоналдың қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін техникалық пайдалану ережесінде (ТПЕ) келісілгендей жерлендірулер, қоршаулар қабылдағыштар, арнайы киімдер және басқа құралдар пайдаланылады.

Қауіпсіздікті қамтамасыз етуден басқа пайдалану ыңғайлылығы да, алдын ала қарастырылуы тиіс: әр текті ауыстырып қосудың ыңғайлылығы, жөнделетін жабдыққа жақындау, қарау үшін жеткілікті жол және т.б.;

даму мүмкіндігі. Жүктемелердің ығысуы салдарынан, сондай-ақ жаңа тұтынушылардың үздіксіз пайда болуынан электр торабы даму мен қайта құру жағдайында тұрады. Желілер мен трансформаторлық қосалқы станциялар ауыстырылады, қайта құрылады. Электр торабын жобалағанда, торапты түпкілікті қайта құрмай-ақ, ары қарай кеңейту мүмкіндігі болатындай етіп жобалау керек.

                                                                    Билет№14

1. Әуе электр беріліс желілері (ӘЭБЖ) ӘЭБЖ деп ашық ауада орналасқан және бағандарға оқшаулатқыштар мен арматуралардың, көпірлерде және жол айрықтарында кронштейндер мен тіректердің  көмегімен бекітілген  электр энергиясын сымдардың бойымен тасымалдауға арналған құрылғыны айтады. Сыртқы электр тораптарында ӘЖ кеңінен қолданылады, себебі олар кабельдік желілерге қарағанда анағұрлым арзан. Әуе желілерінің (ӘЖ) сымдары. Әуе желілерінде оқшауланбаған (жалаңаш) сымдарды пайдаланады. ӘЖ жеткілікті механикалық беріктілікті және олардың сенімділігін жабдықтау мақсатында сымның асылғысына аудан қимасы аз сымдарды ілуге рұқсат етеді. Тәжделуге кететін шығындарды азайту шарты бойынша теңіз деңгейінен 1000 м дейінгі белгілерде аудан қимасы: 110 кВ - 70 мм2, 220 кВ - 240 мм2, 330 кВ  - 600 мм2 болатын ӘЖ сымдарын қолдану қарастырылған. Электр тізбектерінің санына қарай ӘЖ бір тізбекті және екі тізбекті болады.

2. Өлшеуіштік кернеу трансформаторлары,  қосылу сұлбасы.

Бұл  кернеу трансформаторы кернеуі 380В-тан жогары қондырғыларда приборларды қоректендіру үшін қолданылады.Кернеу трансформаторының негізгі элементтері  мыналар:

1 – тұйықталатын электротехникалық темірден жасалған өзек;

2 – жоғары кернеулі бірінші орама;

3 – төменгі кернеулі екінші орама;

Кернеу трансформаторлары тізбекке паралель  қосылады.Кернеу трансформаторларының  екінші орамасы  стандартты 100В немесе 100√3 В- тық кернеуге есептелініп зауытта дайындалады.Бұл орамаға ваттме тр,есептегіш аспаптар,релелер  және автоматтық құрылғылар паралель қосылады.   

 

                                                          Билет№15                     

1. Әуе желілерінің тіректері.

Әуе желілерінің тіректері. ӘЖ тірегі жер үстінде сымдарды талап етілген биіктікте, темір жол және автомобиль жолдарының,  байланыс желілерінің үстінде ұстап тұру үшін, сонымен қатар сымдарды оқшаулау үшін арналған конструкцияны көрсетеді. Тіректердің типтері мен конструкциялары алуан түрлі болып келеді. Тағайындалуына байланысты тіректерді аралық, анкерлік, ұштық, бұрыштық және транспозициялық деп бөледі.

Аралық тіректер жерден белгілі бір қашықтықта сымдарды ұстап тұруға арналған және бойлық бағыттағы немесе қандай да бір бұрышпен орналасқан сымдардың күштеріне есептелмеген; оларды трассаның бойымен тіке жолдарда 1 кВ кернеуге дейінгі ӘЖ үшін  35-45 м аралықта, ал 6, 10 кВ кернеуге дейінгі ӘЖ 50-60 м аралықта ораналастырады. ӘЖ бағандарының 80% көбісін осы аралықтық тіректер құрайды.Аралық тіректерде сымдарды асылғы гирляндылы оқшаулатқыштардың немесе штырьлік оқшаулатқыштардың көмегімен бекітеді. Сымдар мен аралық тіректің арасында қатаң байланыс болмайды, ал оқшаулатқыштардың гирляндылары вертикалды салбырап тұрады, өйткені қалыпты жағдайда тіректің екі жағындағы сымдардың ауырлығы бірдей болады.

Анкерлік тіректер ӘЖ бойымен тартылған сымдардың ауырлығынан айырымдық күшке арналған; оларды трассалардың тіке бөліктерінде тіректік нүктелерде, сонымен қатар әр түрлі құрылымдармен қиылысқан жерлерде орналастырады. Анкерлік тіректер апаттық жүктемелер кезінде желілердің бүлінуін немесе ақаулану шектіктерін шектейді. Қысқыштары шығыңқы және сымдарының қимасы 185 мм2 дейін болатын желілер үшін анкерлік тіректердің арақашықтығы тіке бөліктерде 5 км үлкен болмауы керек, сымдарының қимасы 185 мм2 жоғары желілерде ол 10 км аспауы керек. Тұйық қысқышты желілерде анкерлік тіректердің арасындағы қашықтық трассаның шарты бойынша таңдалады.

Ұштық тіректер әдетте конструкциясы бойынша анкерлік тіректерден айырмашылығы болмайды. Оларды ӘЖ басында және соңында, яғни желінің қосалқы станцияға кірер жерінде орналастырады. Желілер жақтан сымдардың және тростардың ауырлығы ұштық тірек үнемі әсер етеді, өйткені ұштық тіректен қосалқы станцияларға қарай өте ауыр емес сымдар ілінеді. Ұштық тіректерде де сымдар анкерлік тіректердегі сияқты ілінеді.

Бұрыштық тіректер сыбайлас өткіндердегі (аралықтардағы) сымдардың әсерінен ішкі бұрыштың биссектрисасы бойынша әсер ететін күштері бар сымдардың керілуіне есептеліп жасалады; оларды ӘЖ трассаларының бағыты өзгеретін жерлерге орналастырады.  Осы аталған тіректерден басқа, ӘЖ арнайы тіректерді де қолданады, мысалы транспозициялық және өтпелі.

Транспозициялық тіректер мен өтпелі тіректерТранспозициялық тіректерді желінің тізбек сымдарын өзгертетін жерлерінде орналастырады, сөйтіп үш фазалы жүйенің симметриялығын жабдықтайды. Өтпелі тіректерді темір жолдардың, үлкен өзендердің, шатқалдардың және т.б. әуе желілерімен қиылысқан жерлерінде орналастырады. Бұндай тіректерді орналастырғанда аралықтың ұзындығы 1-5 км, ал тіректердің биіктігі 70-80 м дейін жетеді (кеме жүретін өзендердің қиылысында). Өте үлкен аралықтар болған кезде кейбір жағдайда өтпелі тіректерді әр фазаның сымдары үшін жеке орындайды.

2.Электромеханикалық реле. Құрылымы

                                                             

                                                                  Билет№16

1. Аралық тіректер

Аралық тіректер жерден белгілі бір қашықтықта сымдарды ұстап тұруға арналған және бойлық бағыттағы немесе қандай да бір бұрышпен орналасқан сымдардың күштеріне есептелмеген; оларды трассаның бойымен тіке жолдарда 1 кВ кернеуге дейінгі ӘЖ үшін  35-45 м аралықта, ал 6, 10 кВ кернеуге дейінгі ӘЖ 50-60 м аралықта орналастырады. ӘЖ бағандарының 80% көбісін осы аралықтық тіректер құрайды.Аралық тіректерде сымдарды асылғы гирляндылы оқшаулатқыштардың немесе штырьлік оқшаулатқыштардың көмегімен бекітеді. Сымдар мен аралық тіректің арасында қатаң байланыс болмайды, ал оқшаулатқыштардың гирляндылары вертикалды салбырап тұрады, өйткені қалыпты жағдайда тіректің екі жағындағы сымдардың ауырлығы бірдей болады.

2.Электрлік станция түрлері

Электр станциялары энергетикалык кәсіпорындарында,табиғи энергия көздерін электр немесе жылу энергиясына түрлендіреді.Жылу станцияларында,әдетте табиғи энергия көздері ретінде қолданылатын  көмір,газ,мұнай,шымтезек,жанармайдың әлеуметтік энергиялары бу ағынының  жоғары температуралы және жоғары қысымды кинетикалық  энергияларына,одан соң бу турбинасының  механикалық энергиясына ақырында,синхрорды генераторлар арқылы электр энергиясына түрленеді.Электр станцияларында өндірілетін электр энергиясы түрлендіріліп,тұтынушылар арасында таратылады және  оны  қашық аралықтарға жеткізу электр желісі мен  электр қосалқы станциялары арқылы іске асады.Табиғи энергия көздерінің қолданылуына байланысты станциялар бірнше түрге бөлінеді.Соның ішіндегі негізгілері:а)конденсациялық бу турбиналы – КЭС;б)бу турбиналы жылу электр орталықтары – ЖЭС;в)газтурбиналық және бу-газдық қондырғылар – ГТЭС; г)атом электрстанциялары – АЭС: д)жер астындағы энергия көздерін пайдаланатын геотермалды станциялар;е)су энергиясын  пайдаланатын электр станциялары – СЭС;ж) күн сәулесінің  энергиясын пайдаланатын  электр станциялары (КСЭС) электр станциялары болып бөлінеді

                                                           

                                                                     Билет№17

1.Анкерлік тіректер

Анкерлік тіректер ӘЖ бойымен тартылған сымдардың ауырлығынан айырымдық күшке арналған; оларды трассалардың тіке бөліктерінде тіректік нүктелерде, сонымен қатар әр түрлі құрылымдармен қиылысқан жерлерде орналастырады. Анкерлік тіректер апаттық жүктемелер кезінде желілердің бүлінуін немесе ақаулану шектіктерін шектейді. Қысқыштары шығыңқы және сымдарының қимасы 185 мм2 дейін болатын желілер үшін анкерлік тіректердің арақашықтығы тіке бөліктерде 5 км үлкен болмауы керек, сымдарының қимасы 185 мм2 жоғары желілерде ол 10 км аспауы керек. Тұйық қысқышты желілерде анкерлік тіректердің арасындағы қашықтық трассаның шарты бойынша таңдалады

2. Электр станциялардың негізгі және қосымша қондырғылары (күштік трансформаторлар мен автотрансформаторлар)

Айнымалы  электр  тогының  кернеуін  жоғарлатуға  немесе төмендетуге  арналған  құрылғыны  трансформатор  автотрансформаторлар деп атайды.Трансформатордың  құрылымы мен қызметі  электромагниттік  индукция құбылысына  негізделген.Автотрансформаторлардың   негізгі  параметрлері мыналар: номиналь куаты;орамалардың номиналь  кернеуі;

Трансформаторарды  салқындату жүйесі  өте маңызды да және  қиын  мәселенің бірі.Трансформатордың  салқындату  жүйесі мынадай:Табиғи  ауамен салқындату.Желдеткіш  арқылы маймен  салқындату  және майдың  табиғи айналма  жүрісін  пайдалану .Трансформатордың  түрін  тандап алу,олардың параметрлеріне  және тұтынушылардың  категориясымен  жұмыс істеу графигіне байланысты.Жоғарылатқыш   және төмендеткіш  трансформаторлардың бір-бірінен айырмашлылығы  негізінен  мына мәселелерге байланысты:

-  Құрылымына;

- Орамалардың өзара орналасуына

-  орамалардың негізгі шықпасындағы   номинал кернеудің  мөлшеріне

                                                                Билет №18

1. Ұштық тіректер

Ұштық тіректер әдетте конструкциясы бойынша анкерлік тіректерден айырмашылығы болмайды. Оларды ӘЖ басында және соңында, яғни желінің қосалқы станцияға кірер жерінде орналастырады. Желілер жақтан сымдардың және тростардың ауырлығы ұштық тірек үнемі әсер етеді, өйткені ұштық тіректен қосалқы станцияларға қарай өте ауыр емес сымдар ілінеді. Ұштық тіректерде де сымдар анкерлік тіректердегі сияқты ілінеді.

2.Электр станциялардың негізгі және қосымша қондырғылары (коммутациялық аппараттар)

                                                              

                                                                        Билет№19

1. Бұрыштық тіректер

Бұрыштық тіректер сыбайлас өткіндердегі (аралықтардағы) сымдардың әсерінен ішкі бұрыштың биссектрисасы бойынша әсер ететін күштері бар сымдардың керілуіне есептеліп жасалады; оларды ӘЖ трассаларының бағыты өзгеретін жерлерге орналастырады.  Осы аталған тіректерден басқа, ӘЖ арнайы тіректерді де қолданады, мысалы транспозициялық және өтпелі.

2.Күн радиациясының түрлері мен өлшеу құрылғылары.

Күн радиациясының түрлері. Метеорологияда сәулелік энергия ағындары толқын ұзындықтары 0,2-5,0 мкм дейінгі қысқа толқынды радиацияға және толқын ұзындықтары 5,0-100 мкм дейінгі ұзын толқынды радиацияға бөлінеді.

Қысқа толқынды күн радиациясының ағындары :

- тікелей;шашыранды (диффузиялық);қосынды.

Күн энергиясы W деп электр магниттік толқындармен тасымалданатын энергияны атайды.Халықаралық бірліктер жүйесінде W сәулелену энергиясының бірлігіне 1 Джоуль саналады.Сәулелік ағын Фэ келесі формуламен анықталады

Фэ=W/t

мұндағы Wt уақытындағы сәулелену энергиясы; егер W=1Дж, t=1 с деп шамаласақ, онда: 1э)=1Дж/1 сек=1 Вт тең деп алуға болады.

Сәулеленудің сәулелік ағынының тығыздығы (радиация ағыны - I) келесі формуламен анықталады:

I =Фэ/S

мұндағы Фэ – S жер бетіне біркелкі түсетін сәулелену ағыны.

Фэ=1Вт, S=1м2 деп шамалай отырып, 1(Еэ)=1Вт/ 1 м2=1 Вт/м2 аламыз.

Тікелей күн радиациясы Iт - Күн дискісінен түсетін және жазықтықта өлшенетін күн сәулелеріне перпендикуляр сәулелену ағыны түрінде болады.

Көлденең бетке түсетін радиация келесі формула бойынша есептеледі

S' = Iт sin h

мұндағы  h – күннің көкжиекпен салыстырғандағы биіктігі.     

Тікелей түсетін күн радиациясын өлшеу үшін Савинов-Янишевский актинометрі қолданылады.Атмосфераға көтерілген атмосфералық газ молекулаларының, су тамшыларының немесе бұлттардың мұз кристаллдары мен қатты бөлшектердің күн радиациясын шашыратуы нәтижесінде көлденең бетке Күн дискісі мен радиусы 50 күн төңірегіндегі аймақтан басқа аспан күмбезінің барлық нүктелерінен түсетін радиациясы шашыранды күн радиациясы D деп аталады.Жиынтық күн радиациясы Q - көлденең бетке түсетін сәулеленудің екі түрін қамтиды: тікелей және диффузиялық

Q = S' + D

Жер бетіне жеткен жиынтық радиацияның көп бөлігі топырақтың немесе судың жоғарғы жұқа қабатында жұтылады да жылуға айналады, ал жартысы шағылады.Күн радиациясының жер бетінен шағылуы, сол беттің сипатына тәуелді. Шағылған радиацияның мөлшерінің (Rш) аталмыш бетке түсетін радиацияның жалпы мөлшеріне (Q) қатынасы беттің альбедосы (А) деп аталады. Бұл қатынас бірлік үлесімен немесе пайызбен өрнектеледі:

                         

Пиранометр мен альбедометр іс барысындағы бетке келетін жиынтық, шашыранды радиацияны және іс барысындағы беттен шағылған радиацияны бақылау үшін қызмет етеді. Тікелей, шашыранды және шағылған радиацияның қысқа толқынды ағындарының айырмасы, жер бетінің және атмосфераның жылулық сәулеленуі спектрдің көрінбейтін инфрақызыл бөлігіне сәйкес келеді.Жер бетінің және атмосфераның жылулық сәулеленуі ұзын толқынды деп атау қабылданған.Жердің сәулелену толқынының ұзындығы 5-40 мкм дейінгі аралықта және одан астам аралықта өзгеріп отырады. Жер радиациясын әдетте жер бетінің өзіндік сәулеленуі (Еж) деп атайды. Жер бетіне келетін атмосфералық радиацияны атмосфераның кездейсоқ сәулеленуі немесе қарсы сәулеленуі (Еа) деп атайды. Жер бетінің өзіндік сәулеленуі мен атмосфераның кездейсоқ сәулеленуі арасындағы айырманы тиімді сәулелену (Еэф) деп атайды

Eэф = Eж - Eа

Күнмен, Жер бетімен және атмосферамен сәулелендірілетін энергия және оның түрленулері зерттелетін геофизиканың бөлімі актинометрия, ал радиацияның әрқилы түрлерін өлшеуге арналған аспаптар – актинометриялық аспаптар деп аталады.

Билет№20

1. РН -50 сериалы кернеу релесі.

2.Транспозициялық тіректер мен өтпелі тіректер

Транспозициялық тіректер мен өтпелі тіректер

Транспозициялық тіректерді желінің тізбек сымдарын өзгертетін жерлерінде орналастырады, сөйтіп үш фазалы жүйенің симметриялығын жабдықтайды. Өтпелі тіректерді темір жолдардың, үлкен өзендердің, шатқалдардың және т.б. әуе желілерімен қиылысқан жерлерінде орналастырады. Бұндай тіректерді орналастырғанда аралықтың ұзындығы 1-5 км, ал тіректердің биіктігі 70-80 м дейін жетеді (кеме жүретін өзендердің қиылысында). Өте үлкен аралықтар болған кезде кейбір жағдайда өтпелі тіректерді әр фазаның сымдары үшін жеке орындайды. Материалдың тегіне қарай тіректерді темір бетонды, ағаш (сіңдірілген) және металл тіректер деп бөледі. Темір бетонды тіректерді центрифугаланған темірбетоннан жасайды, осының арқасында металлды үнемдейді. Тіректерді конус тәрізді аз еңістелген етіп зауытта арнайы станокпен дайындап шығарады. Тіректердің тіреуіштерінің ұзындығы 20-25 м.  Мұндай тіректерді 35 және 110 кВ кернеудегі желілерде пайдаланады. Оларды бұрғылау машинасы қазған цилиндрлі шұңқырға орналастырады. 220 және 500 кВ кернеудегі желілерде де П-тәрізді керілген тіректерді қолданады. Ағаш тіректер 220 кВ және оған дейінгі кернеудегі ӘЖ қолданылады. Мұндай тіректерді әдетте қарағайдан және балқарағайдан дайындайды. Қарағай жасалған тіректердің қызмет ету мерзімі 5-7 жыл, ал  балқарағайдан жасалған тіректердің қызмет ету мерзімі - 15-25 жыл. Ағаш тіректердің қызмет ету мерзімін арттыру үшін шіруді тоқтататын антисептиктермен сіңдіреді. Сіңдіру құрамының шоғырлануына және сіңдіру тәсіліне байланысты қарағайдан жасалған тіректердің қызмет ету мерзімін 15-25 жылға дейін ұзартуға болады. Мұндай тіректер үшін ағаш бұтақтарының орнына темір бетонды қолданады, бұл олардың қызмет ету мерзімін одан да ұзартады. Металл тіректерді СтЗ, Ст5 болат маркілерінен дайындайды. Олар берік, әрі сенімді болғанымен, металлдың көп шығындалуын талап етеді. Тоттанудан қорғау үшін металл тіректерді майлы бояумен бояйды. Оларды 110 кВ және одан жоғары кернеулерде қолданады және металл аяқта немесе бетон фундаментке орналастырады.

Билет№21

1.Кабельдердің маркісінің белгіленуі

Кабельдердің маркісінің белгіленуі олардың конструкцияларына сәйкес келеді. Қағаз оқшауламалы және алюминий талшықты кабельдердің ААГ, АБГ, ААБ және АСГ маркілері бар. Бірінші әріп талшықтардың материалын, екіншісі – қабықшаның материалын (А –алюминий, С – қорғасын), Г әрпі – қорғаныстық жабындарының жоқ екендігін білдіреді. Болат таспалармен брондалған кабельдердің маркісінде Б  әрпі болады. Мыс талшығы  бар кабельдерьдің маркілерінде материалдың атын білдіретін белгі қойылмайды. Ең көп тараған кабельдерге алюминий қабықшада алюминий талшығы бар кабельдер жатады: ААГ (қорғаныстық жабынсыз) және ААБ (болат таспамен брондалған). 1000 В дейінгі кабельдердің поливинильхлоридті қабықшасы болады (мұндай кабельдердің маркілерінде В әрпі қойылады).

2. Желдің шығуы, Қазақстанның жел аумақтары.

Желдің пайда болу табиғаты. Жер қабатының беті Күн сәулесінің энергиясынан барлық жерлерінде бірдей қызбайды. Өйткені жердің беті бір текті емес: құрғақ және сулы кеңістіктер бар, әрі олар бірдей кеңдікте емес болғандықтан, таулы, орманды, шөл далалар және батпақты жерлер әр түрлі температурада қызады. Күні бойы теңіз бен мұхиттың ауасы біршама салқын болады, өйткені күн энергиясының едәуір бөлігі судың булануына шығындалатындықтан немесе оған сіңдірілетіндіктен, су бетінің температурасы тәулік бойы өзгеріп отырады.

Үлкен теңіз бен мұхиттың жағалауларында ауа қозғалысы тұрақты алмасымды қозғалыста болып тұрады, осының салдарынан бұл аймақтарда тұрақты жел тұрады (теңіз бризі деп атайды).Құрғақ шөл және шөлейтті жерлердің үстінде ауа қатты қызады да, тығыздығы төмендейді, мұндай аймақтарда ауа қозғалысы жоғары болады. Осының бәрі желдің пайда болуына әкеледі.Жер атмосферасының айналып келулік табиғаты инерциялық күштің нәтижесінде туындайды, ол жердің өз осінің айналуынан пайда болады. Олар әр түрлі ауа ағындарының ауытқуын түзейді.Желдің тұру бағыты және желдің жылдамдығы, сол аймақтың жер беті биіктігіне байланысты, әр түрлі бағытта өзгеруі мүмкін.Экваторға жақын жер бетінде орналасқан аймақта жел жылдамдығы едәуір жоғары. Жер бетінің 1 және 4 км биіктігінде, 300 аймақтың аралығында солтүстік және оңтүстік кеңдікте бірқалыпты әуе ағындары түзіледі және оны пассат деп атайды. Оның орташа жылдамдығы 7-9 м/с құрайды.

Қазақстан аймағын жел энергетикалық ресурстармен аудандастыруды 5 ауданға бөлуге болады, аудандастыру желдің келесі қуаттылық көрсеткіштері бойынша жүргізілді: 1-аудан - Ебірлік<10 кВт.сағ/м2, 2-аудан 1000-2000 кВт.сағ/м2 дейін, 3-аудан 2000-3000 кВт.сағ/м2 дейін, 4-аудан 3000-4000 кВт.сағ/м2 дейін, 5-аудан 4000 кВт.сағ/м2 аса.

Бұл мәліметтер Қазақстан аумағын жел энергетикалық ресурстармен аудандастыруының картасын құрғанда негізге алынды /32, 33/.

Бірінші аймаққа Солтүстіктегі Тянь-Шаньда орналасқан Шу-Іле таулы аймағы кіреді. Олар өз алдында құламалы беткеймен шектелген, шамалы көлбей беттерімен тегістелген қыраттарды құрайды, бұл аймақтарға - Қордай, Отар, Шоқпар, Анархай, Новотройск жатады. Бұл аймақтардың энергиясы 1000 - 5000 кВт.сағ/м2 тең.

Екінші аймақ Орталық Қазақстандағы кең таулы аясындағы көптеген кішігірім жеке таулы массивтерді және шағын кіші жоталарды алып жатыр. Бұл массивтердің ең биіктерінің биіктігі 1400 - 1450 м. Бұл аймаққа  Қарқала, Қайнар, Ақтоғай, Жрама, Жаңа-Арқа, Қарауыл, Бесоба, Бектаута, Ағадыр, Қызылтау, Сарыжал елді мекендері кіреді. Метеостанция мәліметтері бойынша анықталған энергия 1000-5000 кВт.сағ/м2 тең.

Үшінші аймаққа Ұлытау таулары кіреді, сонымен қатар кең қыратты болып саналатын Орталық Қазақстанның кіші жотасының оңтүстік-батыс, батыс бөліктері, сонымен бірге арқалық аудандары кіреді. Энергиясы 1000-5000 кВт.сағ/м2 аралықта.

Төртінші аймақ Солтүстік-батыс жақтағы аралығы 420 км болатын аймақ және солтүстік Тянь-Шань доғасының батыс буыны болып табылатын Қаратау жотасы төртінші аймаққа жатады. (Жанатас, Шаян, Түркістан) Бұғын, Ванновка, Ақсұран, Созақ және Тасты метеостанция мәліметтері бойынша анықталған энергиясы 1000-5000 кВт.сағ/м2 тең.

Бұл аймақта Ащысайдың жан  жағы таулармен көлеңкеленген аса үлкен емес таулы алқаптар бар. Оңтүстік және оңтүстік-батыс Қаратау жотасында туындайтын кішігірім жел энергетикалық ресурстары бар аудандар кездеседі. Бұл жерлерде жота негізгі Алатау тауларымен қосылады және жоғары биіктікке ие. Метеостанциядан алынған мәліметтер бойынша бұл аудандарда көлеңкеленген жерлер аса үлкен емес энергияны көрсетеді. Ашық беткейлерде және жоталы аймақтарда жел энергиясының күрт жоғарылауын күтуге болады.

Бесінші аймаққа Оңтүстіктің сілемі болып табылатын Мұғалжар таулары, Жетіқара, Шалқар, Рудный, Тереңқұдық, Талдық, Комсомольск, Аққұдық елді мекендерінің аймақтары жатады - энергиясы 1000-4000 кВт.сағ/м2 құрайды.

Қазақстан аумағын аудандастыру сұлбасы осы аудандарды қамтиды, ол сол аймақтың жел энергетикалық ресурстарын сипаттайды.

Орындалған аудандастыру Республика аймағында жел энергетикалық қондырғылардың қолдану болашағын айқындауға мүмкіндік береді

                                                                            Билет№22

Другие работы

РЕФЕРАТ дисертації на здобуття наукового ступ...


92 477 АДМІНІСТРАТИВНІ ПОСЛУГИ В УКРАЇНІ: ОРГАНІЗАЦІЙНОПРАВОВІ АСПЕКТИ Спеціальність 12. Із розвитком демократії в адміністративному праві поклик...

Подробнее ...

ENIC ws built in 1945 in Phildelphi.


Hrd disks or Computer hrdwre were invented in the 1950s. They lter becme known s hrd disks to distinguish them from floppy disks. Hrd disks hve ...

Подробнее ...

при последовательном соединении двух аккумуля...


Коротко разберём распространённое мнение ? при последовательном соединении двух аккумуляторов АКБ их ёмкость не меняется она остаётся такой же к...

Подробнее ...

Об обязательном социальном страховании от нес...


Несчастные случаи порядок их расследования и учета. Несчастные случаи на производстве и отношения по его поводу регулируются как ТК так и ФЗ от ...

Подробнее ...