У дапамогу школьніку і студэнту!
Сачыненне на тэму: Цар Салтан. Твор: Казка пра цара Салтана
ЦАРЬ Салтана — герой казкі А.С.Пушкіна «Казка пра цара Салтана, пра сына яго хвалебным і магутным асілка князя Гвідон Салтана-виче і пра выдатную царэўне Лебедзі» (1831), напісанай на аснове казкі, распавядуць паэту Арынай Радзівонаўнай. У перадачы Арыны Радзівонаўны С. зусім не імя, а як бы падваенне тытула: цар-султан. Пушкін дасціпна перарабляе яго ў С. Атрымалася вельмі каларытнае, сапраўды казачнае імя, якое захоўвае славянскую афарбоўку і намёк на незлічоныя «султанской» багацця. С.- цар ідэальны, увасабленне мары рускага народа, бацька-бацюшка. Такі цар можа папросту прастаяць увесь вечар «ззаду плота» і незнарок падслухаць размову трох дзяўчат за прадзівам. Царства С.- цалкам хатняе, з добра пратопленай печчу ў марозны вадохрышчанскі вечар. Думкі цара самыя простыя. Тры сястрыцы паабяцалі яму рознае і нязбытнае, і ён упэўнены, што варта яму толькі пажадаць, і ўсё гэта збудзецца. А галоўнае, «да канца Верасня» ў яго будзе сын-волат. Гвідон становіцца ўвасабленнем шчаснай, падпарадкавальнай рэчаіснасці. С. верыць у цуды. Ідэальны вобраз С. руйнуецца пад уплывам прозы жыцця. Зацягваецца вайна, у якой С. «б’ецца доўга і жорстка». Інтрыгуюць ткачыха з кухаркай, з сват бабай Бабарихой і дамагаюцца выгнання каханай жонкі з немаўляткам. Але чым мацней адурманьваючым яны цара чуткамі пра цуды, тым слабей іх ўладу над ім. Нарэшце чаша цікаўнасці перапоўненая, і С. раздзірае павуцінне свайго бязволля. Рэальнасць, якая чакае яго, аказваецца багацей самых павабных сноў. Цар С. здабывае нават больш таго, пра што марыў. Галоўнае ж — сямейнае шчасце адноўлена. Справядлівасць перамагае, нядобрыя чары развеяныя. «Цар для радасці такой» ўсім даруе і яго, вядома, «паклалі спаць вполпьяна». На сюжэт пушкінскай казкі напісана аднайменная опера Н.А.Римского-Корсакава (Мн. 1900).
творчасць
сачыненні
Пры перадруку матэрыялаў сайта спасылка на сайт ser-esenin.ru абавязковая. Усе матэрыялы з’яўляюцца ўласнасцю іх аўтараў.
С.А. Ясенін: Жыццё маё, ці ты прыснілася мне.
Казкі Пушкіна ў дзіцячым чытанні
А.С. Пушкін (1799-1837) атрымаў выхаванне і адукацыю, арыентаваныя на еўрапейскую культуру, у большай ступені — на французскае Асвета. Пушкін пастаянна кагосьці слухаў і запісваў казкі, прыказкі, прымаўкі і песні. Няня яго была рэальнай цёткай і цікавай суразмоўніцай — са здаровым сэнсам, пачуццём гумару, добрым норавам. Перажыўшы захапленьня рознымі літаратурнымі стылямі — класіцызму, рамантызмам, засвоіўшы мова і жанры, паэт пайшоў далей і адкрыў больш шырокую сферу рэалізму. Адначасова з гэтым ён здзяйсняў рэформу літаратурнай мовы, паклаўшы ў аснову гаворка сучаснай яму кніжнай паэзіі. З цягам часу стаў нормай размоўнай лексікі. Ідэал чалавека — герой звычайны, г.зн. чалавека, чый розум і маральнасць ўтвораны жаданнем пражыць сваё жыццё з пачуццём унутранай свабоды і чыстым сумленнем, выканаць усё, што прызначанае лёсам не больш і не менш. Ўмова народнасці літаратурнага твора — выраз у ім нацыянальнага духу.
Дзяцінства ім ўспрымалася драматычна. Вырашальная супярэчлівасць дзяцінства складаецца ў тым, што дзіцячая нявіннасць аказваецца ў палоне грэшнае жыцьцё дарослых. Уся сістэма дарослага жыцця накіравана супраць дзіцячай душы.
Яшчэ дзяцінства герояў пралятае быццам у адно імгненне (царэвіч ў «Гвідон» вымахаў за гадзіны).
У дзіцяці паганскае пачатак ідэальна зліць з хрысціянскім духам, яму вядомыя таямніцы жыцця і смерці, мова прыроды; ён сам- ўвасабленне таямніцы быцця.
Пушкін адмаўляўся супрацоўнічаць у дзіцячых часопісах і ніколі не пісаў адмыслова для дзяцей.
Гэта быў адзін з любімых жанраў Пушкіна. Могілкі простага казкі Арыны Радзівонаўны ён ставіў у адзін шэраг з «высокімі» літаратурнымі жанрамі.
У кола дзіцячага чытання амаль адразу пасля выхаду ў свет увайшлі «Казка пра попе і балда» (1831), «Казка пра цара Салтана і … г.д» (1831), «С.о рыбака і рыбку» (1833), « С. аб мёртвай царэўне і 7 волатах »(1833),« Казка пра залатога пеўнічка »(1834). Сказка- балада «Жаніх» — (1825) і казка ўрывак пра мядзведзя «Як вясновае цяпло парою …» (1830) чытаюцца звычайна падлеткамі і дарослымі.
Увага! Казкі прызначаныя дарослым, напісаныя яны ў пару творчага росквіту Пушкіна, адначасова з самымі глыбокімі і сур’ёзнымі яго творамі, а гэта значыць, што ўтрыманне казак гэтак жа глыбока і сур’ёзна. У 30-х гадах яго займала тэма дома: пытанні прыроды, грамадства, гісторыі асвятляліся з пазіцыі «хатняга» чалавека. Паэт выкарыстаў асаблівую жанравую форму вершаванай «прастанароднай» казкі, каб уключыць і народную т.з. на гэтыя пытанні.
У верасні 1834 -план выдання цыкла казак, дзе разьмясьціў іх па ідэі — дае ключ да разумення, як агульнай задумы цыклу, так і ўсе паасобку казак.
Пушкінскія казкі, якія ўвайшлі ў кола чытання дзяцей, дзеляцца на казкі-паэмы (аб царэўне Лебедзі, аб мёртвай царэўне) і казкі-навелы (пра попе, аб залатой рыбцы, пра залатога пеўнічка). Сказки- паэмы сканчаюцца шчасліва, казкі-новеллы- справядліва, але няшчасны. Дабро і зло ў ск.-паэмах адназначна, пакладзе. і адмаўляючы. героі не выклікаюць сумневаў, а ў ск.- навэлах адмаўляючы. героі перамагаюцца сіламі, якія нясуць ці дабро ці зло. У якія паэмы — увага засяроджана на сям’і, соц. Статус не гуляе значэння. Цар -Салтан, князь Гвідон, царица- маці малююцца як звычайныя людзі з «пачуццямі добрымі».
У з.-навэлах героі сутыкаюцца з непераможнымі законамі свету, кот. вышэй, мацней чал. жаданняў. Поп, старая, цар Дадо намаляваны з сацыяльнага боку, але разам з тым падкрэслена іх асабістая, психологически- матываваная слабасць. Поп- жаласны стары з «толоконным ілбом», старуха- сварлівая прагная жанчына, цар Дадон- дурань з грузам страшных грахоў на сумленні. Канчатковае паражэнне герояў тлумачыцца іх імкненнем ўзвысіцца над іншымі, падпарадкаваць чыю-то сілу.
«Казка пра цара Салтана …» можа быць названая казкай выканання жаданняў. Ужо ў пачатковым эпізодзе тры дзяўчыны загадваюць запаветныя жаданні, якія без прамаруджання выконваюцца. Мары трох дзяўчат яшчэ не выходзяць за межы магчымага ў звычайным свеце. Мары пра дзівосную вавёрцы, пра марскія Віцязь, аб царэўне Лебедзі, здаецца, не маюць ніякага права на выкананне ў гэтым свеце. Уся справа ў тым, што князь Гвідон не звычайны перац: ён волат з нараджэння, надзелены дарам гаварыць з прыродай і жыць сярод цудаў. Цудоўны дзіця «расце не па днях, а па гадзінах», ужо пасля дня ў бочцы, ён пачынае размаўляць з хваляю, моліць яе — а яна і .. «І паслухалася хваля ..».
Гвідон — увасабленне пушкінскае образа- Паэта; таму і княства яго на чудном востраве Буяне, дзе толькі і могуць быць «дзіва дзівосныя». Град- народная ўтопія ўсеагульнага задаволенасці і дабрабыту, тут ўвасабляюцца любыя фантазіі. Галоўны лірычны матыў звязаны з «грустью- тугою» разлучаных бацькі і сына. Апафеоз радасці гучыць у канцы казкі, калі цар раптам як цуд атрымлівае і жонку, і сына, і невестку- дзіва, а тыя чароўныя цуды, што бачыў па дороге- былі толькі «прыказка» да сапраўднай казцы шчаслівай сям’і. У далейшым П. адлюстроўвае шчасце як вялікі дом.
Цэнтральны образ- царэўна Лебедзь, «найчысты любаты найчысты ўзор», што зьявіўся Пушкіну ў яго нявесце Наталлі Мікалаеўне. У ёй злучыліся рысы белай лебедушки- нявесты з вясельных песень, панны-чараўніцы і нявесты-памагатыя. Лебедь- выраз ідэі аб тым, што вершаў загадвае кросота, яна ёсць вышэйшы сэнс паэзіі.
Гуляюцца 2 вяселля. Першы па расчету- сына хацеў, другі — па гарачага кахання Гвідон. Трывалая аснова шлюбу — ня любоўная запал, а больш шырокае пачуццё. Для рамантычны. Твораў характэрна двоемирие. Тут рэалізуецца на рэалістычным узроўні: ці не як проціпастаўленне пахабнага звычайнага свету і свету фантастычнага, а як гарманічнае злучэнне гэтых светаў, як зліцці Сем’і і Паэзіі.
«СКАЗКА пра мёртвых Царэўна …» працягвае тэму сям’і, але ўжо ў драматычным ключы. Тут таксама 2 вяселля, але яшчэ 3 смерці. Акрамя таго царэўна уваскрасае сілай любові! Выснову: кожны раз гаворка ідзе аб бязмежнай сіле чалавечага запалу. Такім чынам, галоўны лірычны матыў — моцныя пачуцці, страсці (аднак у іх хатнім, сямейным значэнні).
Традыцыйны казачны зачын «У некаторым царстве- дзяржаве жылі-былі цар з царыцай ..» разгорнуты ў цэлую рамантычную баладу пра каханне і смерці царицы- маці, якая папярэднічае казку пра мёртвай царэўне. Прыём казкі — у казцы гуляе тут асаблівую, складаную ролю.
Пасля таго як «дачка царская знікла» сюжэт будзе разветвляется, чаго не бывае ў народнай казцы. Дзеянне развіваецца паралельна. Чытач аказваецца то ў лясным цераме, то ў Царыцына пакоях.
Рэлігійныя матывы набываюць важнае ідэйны і кампазіцыйнае значэнне. Пытанні жыцця і смерці, дабра і зла, знешняй прыгажосці і духоўнага дасканаласці асветлены Пушкіным з пазіцыі народнай веры.
Вытокі сапраўднай прыгажосці ўтойваюцца ў каханні.
Прызначэнне ісцінай красоты- прыводзіць людскія душы ў стан унутранай гармоніі, пабегчы зло адной сваёй прысутнасцю. Па народных уяўленнях сапраўдная красавица- тая, на якой дом трымаецца.
Зладзейства і прыгажосць несумяшчальныя. Красота- ўнутранае дасканаласць, жыццё, выкананая добра- праўдзівая прыгажосць, внешняя- адлюстраванне ўнутранай гармоніі.
Тэма ўрока: А.С. Пушкін. «Казка пра цара Салтана»
Мэта: пазнаёміць вучняў з гісторыяй стварэння, выданні казкі; са зместам твора; даць характарыстыку герояў; знайсці выдатныя і падобныя рысы з народнай казкай; асаблівасці пушкінскага мовы; развіваць уменне аналізу мастацкага твора, твораў іншых відаў мастацтва; уменне інсцэніроўкі, выразнага чытання; супастаўленне літаратурнага і фальклорнага твораў; уменне адстойваць свой пункт гледжання; выхоўваць любоў да паэтычнаму слову, пачуццю прыгажосці, высокія маральныя ідэалы.
Тып урока: засваенне новых ведаў.
Форма ўрока: пасяджэнне літаратурнага клуба.
Абсталяванне: партрэт А. С. Пушкіна; ілюстрацыі да «Казцы пра цара Салтана»; гуказапісу: П. І. Чайкоўскі «Поры года», Г. Рымскі-Корсакаў «Казка пра цара Салтана»; мультфільм «Казка пра цара Салтана»; рэпрадукцыя карціны М. О. Урубеля «Царэўна-Лебедзь»; раздатачны матэрыял (задача групам, крыжаванка).
І. Арганізацыя класа.
ІІ. Паведамленне тэмы, мэты ўрока, матывацыя вучэбнай дзейнасці вучняў.
Сёння на ўроку мы праводзім пасяджэнне літаратурнага клуба прыхільнікаў паэтычнага слова. Тэма нашага пасяджэння — «Перамога дабра на злом у« Казцы пра цара Салтана А С. Пушкіна ».
ІІІ. Всприятие і засваенне новага матэрыялу.
1. Слова настаўніка.
«Чароўная прыгажосць пушкінскай казкі». (Гучыць музыка П. І. Чайкоўскага «Поры года. Восень»).
2. Паведамленне групы біёграфаў пра вытокі, гісторыі напісання і выданне казкі.
3. Інсцэніроўка пачатку казкі.
4. Аналіз інсцэніроўкі. Эўрыстычная гутарка.
З якімі героямі казкі мы сустрэліся? Што пра іх можна сказаць? Пра што марылі сёстры? Чаму цару Салтана палюбілася менавіта трэцяя? Як ажыццяўляюцца жадання трох сясцёр? Хто і чаму агаворвае сястрыц?
Як змаглі ажыццявіць свой падступны план «ткачыха і кухарка»? (Чытанне ўрыўка, адказ вучняў). Што адбылося з царыцай і сынам? (Чытанне ўрыўка, адказ вучняў).
Як звяртаецца Гвідон да хвалі? (Як да жывой істоты, таму верыць у дапамогу).
Якім мы ўбачылі Гвідон? Дакажыце сваю думку. Чаму царэвіч падстрэліў каршуна. (Вучні чытаюць урывак і знаходзяць адказ). Як аддзячыла Царэўна-Лебедзь? Які вы сабе ўяўляеце гэтую гераіню?
5. Слоўнікавы праца.
Аршын — даўняя руская мера даўжыні — 0,71 м.
Дзічыну — дзікія птушкі і жывёлы як прадмет палявання.
Моковки — купал царквы.
Латы — у даўнасць: браня.
Заўзята — у народнай славеснасці — сэрца.
6. Аналіз карціны М. О. Урубеля «Царэўна-Лебедзь».
Разгледзіце ўважліва карціну. На якім фоне і чаму намаляваная Царэўна-лебедзь?
Які колер і адценні пераважаюць?
Што ў выправе царэўны сведчыць аб яе годнасьці?
Якое ўражанне вырабляе галаўны ўбор лебедзя?
Як яе апісвае Пушкіна?
Ці падобны лебедзі Пушкіна і Урубеля?
7. Чытанне урыўкаў у тварах (першыя два наведвання бацькі).
8. Аналіз прачытанага.
Чаму Гвідон хоча патрапіць да бацькі і як яму гэта ўдаецца? Пра што пазнае князь Гвідон у бацькі і што потым робіць?
9. Прагляд ўрыўка з мультфільма.
«Казка пра цара Салтана» (трэцяе наведванне бацькі).
10. Аналіз ўрыўка.
• Вы ўбачылі ўдалае аб’яднанне розных відаў мастацтва: музыкі і мультыплікацыі. Якое ўражанне аказала на вас музыка Рымскага-Корсакава «Палёт чмяля»?
• Чым спадабаўся ўрывак з мультфільма?
• Якімі намаляваныя героі: цар Салтан, «кухарка, ткачыха, свацця баба Бабариха»?
• Як Гвідон плаціць ім за падступства?
• Пра якія цуды даведаўся Салтан ад купцоў?
11. Праслухоўванне ўрыўка «Тры цуду» з оперы Г. Рымскага-Корсакава.
• Ці атрымалася кампазітару перадаць змест казкі? Якімі сродкамі?
12. Слоўнае маляванне.
• Як вы сабе ўяўляеце гэтыя цуды? Апішыце іх.
13. Абарона ілюстрацый дзяцей.
• Чаму менавіта гэты цуд намалявана? На што вы звярнулі ўвагу?
14. Аналіз ілюстрацый мастакоў да казкі.
• Якая з ілюстрацый вам падабаецца? Чым менавіта?
• Якой была сустрэча цара Салтана з сям’ёй?
• Што перамагае ў казцы?
IV. Замацаванне новага матэрыялу.
1. Даследчая праца ў групах з задачамі.
Вучні аб’ядноўваюцца ў восем груп, кожная з якіх выконвае пэўныя задачы.
Параўнайце сюжэт пушкінскай і народнай казкі па плане:
1) Прастата або складанасць сюжэту.
2) Колькасць галоўных герояў.
• Параўнайце сюжэт пушкінскай і народнай казкі.
• Раскажыце аб наяўнасці апісанняў, пейзажаў, дэталізацыі.
• Параўнайце сюжэт пушкінскай і народнай казкі.
• Складанасць або прастата характараў герояў.
Параўнайце сюжэт пушкінскай і народнай казкі. Асаблівасці мовы казкі:
а) вершаваны мову;
б) вобразнасць, сцежкі (эпітэты, параўнанні, метафары).
У казцы апісаны чатыры наведвання Салтана карабельшчыкамі. Ці закрануць гэтым фальклорны закон трохразовага паўтору?
У народнай казцы няма прыме прысутнасці аўтара. Чуем мы голас Пушкіна ў яго творы? Дакажыце.
Што чароўнага ёсць у казцы?
Хто пакараны ў казцы, хто загінуў? Чаму?
2. Прэзентацыя работы груп.
V. Вынік урока, ацэньванне.
«Казка хлусня, ды ў ёй намёк: Добрым малайцам урок».
Якія ўрокі вы вынеслі з гэтай казкі?
2. Разгадванне крыжаванкі.
Лепшыя ўрокі замежнай літаратуры. Выпуск 2.
1. Як клікалі няню А. С. Пушкіна?
2. Хто выходзіў з мора разам з волатамі?
3. Як клікалі сына цара Салтана?
4. У каго пераўвасобіўся апошні раз малады князь?
5. Хто выконваў жадання галоўнага героя?
6. Хто пстрыкаў арэшкі ў казцы Пушкіна?
VI. Хатняя задача.
1. Напісаць твор-мініяцюру «Казкі А. С. Пушкіна ў маім жыцці».
2. Прачытаць І дзеянне казкі-п’есы С. Я. Маршака «Дванаццаць месяцаў» — с. 87-92. (Ковбасенко Ю. І., Ковбасенко Л. В. Замежная літаратура: Падручнік для 5-га кл. — К .: Грамата, 2005. — 296 с.).