Свае першыя творы, напісаныя ў жанры казкі, М. Е. Салтыкоў-Шчадрын стварыў яшчэ ў 60-я гады XIX стагоддзя. Тым не менш, большасць казак цыклу, які складаецца з трыццаці двух твораў, ён напісаў у 80-я гады. Усе яны аб’яднаны агульнымі ідэямі і тэматыкай. Асноўны сэнс цыкла заключаецца ў папулярызацыі ідэі барацьбы з эксплуататарскім парадкам у грамадстве. Сваімі творамі аўтар хацеў абудзіць у простага народа упэўненасць ва ўласных сілах. Менавіта таму зборнік казак М. Я. Салтыкова-Шчадрына выдаўцы-падпольшчыкі далі "Казкамі для дзяцей ладнага ўзросту", Маючы на ўвазе, што ён прызначаны для дарослых. Аўтар стварыў новы і арыгінальны жанр палітычнай казкі.
Пісьменнік абраў менавіта гэты жанр, так як для выкрывальнай едкай сатыры ідэальна паходзіць алегарычная форма. Акрамя таго, любая казка ўтрымоўвае ў сабе адкрытае настаўленьне ці народную мудрасць і ўяўленні пра дабро і зло. Мова казак незвычайна вобразны і яркі, таму ён дазваляе найбольш дакладна і зразумела данесці ідэю твора да чытача.
Варта заўважыць, што творы Міхаіла Яўграфавіч пры ўсім ўяўнай падабенстве з народнымі казкамі істотна адрозніваюцца ад іх. Напрыклад, многае радніць яго казкі з казкамі аб звярах, таму што сваіх герояў аўтар нярэдка ствараў на аснове даўно вядомых вобразаў, якія валодаюць звыклымі рысамі характару: хітрая Ліса, прагны Воўк, злы і дурны Мядзведзь, баязлівы Заяц. Аднак у свет народнай казкі М. Е. Салтыкоў-Шчадрын змог ўвесці надзённыя палітычныя тэмы, ніколі не сустракаюцца ў фальклоры, таму ў яго характарыстыкі традыцыйных вобразаў перажываюць змен: Воўк аказваецца «бедным9raquo ;, Заяц -« здравомыслящим9raquo ;, Арол — «меценатом9raquo; . У яго казках маецца сацыяльная сатыра, што зусім неўласціва народнай казцы.
Істотным адрозненнем ад фальклору з’яўляецца і тое, што ў творах М. Я. Салтыкова-Шчадрына нярэдка з’яўляюцца дэталі, якія тычацца сучаснай аўтару жыцця. У «Дзікім памешчык», напрыклад, згадваецца газета «Весть9raquo ;. Адбіваецца гэта адрозненне і на лексіцы, якая ўключае акрамя традыцыйных казачных абаротаў (па шчупаковым загадзе, жылі-былі і г.д.) замежныя словы, канцылярызму, публіцыстычную лексіку (адрэкамендаваў, жыццём жуировать). Для казак Міхаіла Яўграфавіч характэрная гратэскавая завостранасць вобразаў неўласцівая фальклору, а таксама прымяненне эзопавай мовы.
Такім чынам, казкі М. Я. Салтыкова-Шчадрына, блізкія па стылі да народных, але з’яўляюцца літаратурнымі казкамі. У іх фальклорная аснова арганічна спалучаецца з аўтарскімі гумарам і іроніяй, за якімі хаваюцца глыбокія разважанні пра жыццё. Менавіта таму гэтыя казкі не губляюць сваёй актуальнасці і сёння.
Складанне »Салтыкоў-Шчадрын» У чым галоўнае адрозненне казак М.Е. Салтыкова-Шчадрына ад народных?
У чым галоўнае адрозненне казак М.Е. Салтыкова-Шчадрына ад народных?
Пры ўсім вонкавым падабенстве з народнымі казкамі творы пісьменніка адрозніваюцца ад іх.
Многае збліжае казкі Салтыкова-Шчадрына з казкамі пра жывёл. Сапраўды, іх героі часта ствараліся на аснове добра вядомых вобразаў, надзеленых устойлівымі якасцямі характару: прагны Воўк, хітрая Ліса, баязлівы Заяц, дурны і злы Мядзведзь. Але ў свет народнай казкі пісьменнік ўводзіў надзённыя палітычныя тэмы, якіх ніколі не бывае ў фальклоры, а таму ўтрыманне традыцыйных вобразаў у яго значна мяняецца. Заяц аказваецца «цвярозага розуму», Воўк — «бедным», Баран — «Няпомняшчых», Масква — «мецэнатам». У казках Шчадрына ўзнікае сацыяльная сатыра, якая закранае нават цара ( «Арол-мецэнат»), што немагчыма ў народнай казцы.
Важным адрозненнем ад фальклору становіцца тое, што ў Шчадрынскі казках час цалкам гістарычнасць. Тут часта з’яўляюцца дэталі, звязаныя з сучаснай аўтару жыццём. Напрыклад, у «Дзікім памешчык» згаданая газета «Вестка», а ў казцы «Прамудры Піскароў» гаворыцца пра тое, што яе герой «жалавання не атрымлівае і прыслугі не трымае». Адлюстроўваецца гэта і ў лексіцы, у якую ўваходзяць разам з традыцыйнымі казачнымі абарачэннямі (жылі-былі, па шчупаковым загадзе) канцылярызму, замежныя словы, публіцыстычную лексіку (жыццём жуировать, адрэкамендаваў, жыццёвы працэс завяршае).
Для казак Салтыкова-Шчадрына характэрная неўласцівая фальклору гратэскавая завостранасць вобразаў, а таксама выкарыстанне эзопавай мовы. Дзякуючы гэтаму ўзнікаюць нечаканыя пераключэння з рэальнага плана ў казачны, што стварае нейкую фантастычную прывіднасць таго, што адбываецца, як у славутай «Казцы пра тое, як адзін мужык двух генералаў пракорміць».
Такім чынам, казкі Салтыкова-Шчадрына, блізкія па стылі народным, з’яўляюцца літаратурнымі казкамі. Фальклорная аснова ў спалучэнні з аўтарскай іроніяй і гумарам, за якімі хаваюцца глыбокія разважанні пра жыццё, робяць гэтыя творы цікавымі і актуальнымі і для нашых сучаснікаў.