Складанне творы Кандрата крапівы і сучаснасць

Пра адметную асаблівасць І байкі як жанру, І сваёй творчасці таксама найлепшы сказаў сам байкапісец І драматург Кандрат Крапіва, растлумачыўшы ды ўсяго І Сэнс свайго псеўданіма:

Хто сустрэўся Быў са мною,

Дакрануўся раз ці два,

Дык той Веда ўжо, хто я:

Кандрат Крапіва (K.K. Атраховіч) паставіў Перад сабой мэту "ўмяшацца ў жыццё І сёе -тое Ў Ім падправіць". Скурныя творцы тую ж самую мэту рэалізуе І той жа мэты дасягае па-свойму, адпаведнымі Яго таленту сродкамі. Для Кандрата Крапівы такім сродкам, дзейснай зброяй, здольнай патрапіць ва ўсё І ўсіх, Што патрабуе ўмяшання І выпраўлення, з’яўляецца сатыра — злыя, здзеклівы смех. А жанры, у якіх гэтя зброяй можна патрапіць у"дзесятку9quot ;, — фельетоны, памфлеты, сатырычныя вершы І байкі. Абібокі, прыстасаванцы, падхалімы, п’яніцы, махляры, самаўпэўненыя І пыхлівыя дурні — даўно б аб’екты крапівінскага таленту. Дурань перастае Быць ваяўнічым І небяспечным, калі Яго дасціпна высмеяць.

Аднака байка ды ўсяго Яшчэ І філасофскі жанр. Мудрасць у байцы выяўляецца ня наўпрост, а іншасказальна — алегарычна. Алегорыя — іншасказанне, Перадача думкі І абстрактных паняццяў Праз прадмет (адушаўлёны ці неадушаўлёны) ці слоўна-вобразны знак: хітрасць — Праз Вобразы лісы, упартасць — Праз Вобразы Аслан. Раскрыць алегарычны Сэнс байкі — гэтя І значыць акрэсліць сам з сабою ідэйную накіраванасць.

У Вобразы дыпламаванага Барана сатырык высмеяў ваяўнічую шэрасць І дурасць, ахвочую ды варожасці знешніх "атрыбутаў9quot; сам з сабою "выключнасці9quot ;: званняў, дыпломаў, пасад, чыноў. У Вобразы махальніка Іванова — самую агідную якасць чалавекі: Страцім чалавечай годнасці, халуйства І падхалімства. У Вобразы Бабы, Што стала "памагаць. седзячы на возе", — бюракратаў, Якія пазашываліся Ў кабінетах І з усяе сілы імкнуцца пераканаць Усіх у сваёй кіпучай дзейнасці, а на сама справілася Толькі перашкаджаюць працаваць іншым. Яны — пухіры на Цэле народа, Яго крывасмокі. Без такіх бы "каня як чорт панёс", А в е імі — воз Ні в е месца.

У Вобразы саманадзейнага Каня ўвасоблены "ды славы прагныя, ды вузкія Ў плячах". Такія ня ўсведамляюць свайго бяссілля І нікчэмнасці, а вінавацяць Усіх навокал ці абставіны, Якія Быццам перашкаджаюць рэалізаваць ІХ "выключнасць9quot; І "геніяльнасць9quot ;.

У Вобразы ганарыстага Парсюка паказана ўся небяспечнасць пыхлівых І ганарыстых, бо такія пазбаўлены самакрытыкі, здольнасці бачыць, "Што Ў самога на лычы". Затое "ганарыстыя парсюкі" Вельмі падазроныя, помслівыя: "і так ён Падсвінака грызянуў, Што той за сажняў пяць адскочыў".

У Вобразы Палітычнай байкі "Сава, Асёл ды Сонца" сатырык "праўду едкіх слоў" адрасаваў ня Толькі фашысцкім словах спн І ІХ хаўруснікам. У байцы наогул паказана гусенічны дабра са злом. Перамога Ў гусенічны (у тым аптымізм пісьменніка) абавязкова Будзе належаць ДАбро рана ці позна, бо, "Каб Сонца засланіць, вушэй асліных малая".

I ўсё ж камічнага эфект, Такога, Каб "рагатала ўся Беларусь" (Як пра тое сказаў Іван Навуменка Ў артыкул, прысвечаным крапівінскаму таленту), сатырык дасягае Толькі, спалучыўшы трапнасць І загадкавасць алегорыі в е Выдатны створанай камічнай сітуацыяй.

Байка — эпічны жанр. Нездарма сам з сабою справядліва лічаць сатырычнай камедыяй у мініяцюры. A Ў камедыі, як І Ў любым драматычная творы, Аснова, па словах самога ж Крапівы, — гэтя канфлікт. Без Яго твор разваліцца. I для байкі як сатырычнай камедыі Ў мініяцюры Вельмі важная камічная сітуацыя на трывалым падмурку канфлікту, Што вырашаецца й Праз маналогі, а часцей — дыялогі.

Камічная сітуацыя — гэтя тая, у якой "героі9quot; вымушаны выявіць самы ганебныя Свае якасці, бо там для ІХ ужо падрыхтавана "пастка9quot ;, ня трапіць у якую можна Толькі "апублікаваўшы9quot; ўсе Сваё "даброты9quot ;. Каб пякучка-Крапіва змагла папячы рукі-ногі "многім абармотам", Трэба Ім палезці "за агуркамі". Кандрат Крапіва -геніяльны майстар І канфліктаў у тварыць, І камічных сітуацый.

Нагаданае Толькі самы кульмінацыйныя моманты камічных сітуацый некаторых баек Кандрата Крапівы І вызначым ІХ ролю Ў дасягненні мэты пісьменніка "сёе-тое Ў жыцці паправіць".

Але тут здарыўся скандал:

Пралезлі Праз хамут канёвы персі й ногі,

I затрымаўся ён аж ледзь на жываце.

"Ды славы прагныя ды вузкія Ў плячах" найлепшы выяўляюцца менавіта Ў справілася, у сітуацыі ўлады, на пасадзе. I тады ўсім становіцца відавочна, Што кароль жа галы! Відавочна, Што вялізны хамут не мог затрымацца на ІХ шыі, Што воз, Якога Яны так праглі, Нельга пацягнуць в е хамутом на жываце.

І наш Асёл за праця ўзяўся Шчыра:

Як можна вушы Сваё шырай

Ён растапырыў распластаў

І проці Сонца стаў.

Праўда, дабро непераможныя, І ўсе намаганні "сонца засланіць" аслінымі вушамі — марныя.

. Вось Толькі сядуў каляіну,

Плячах пад кола таркану

I к чорту воз перавярну.

Сіле Можа супрацьстаяць Толькі вялікая сіла, а "пад кола Жаба не падлазь" — такая філасофія байкі.

I дзіва дзіўнае было там цэлай часці,

Што можна в е халасты ды ўсе пяць куль папасці.

Падхалімства, як І зло наогул, — бязмежнае, у падхалімаў няма Ніякіх прынцыпаў, маралі.

I даўно б за дурасць гэту

Яго вучоным раз празвалі нейк на смех,

А Каб двара ня перабег,

На шыю прывязалі мету.

Аднака жа Перад Кошкаю пачаў ён ганарыцца.

Дурасць І тупасць самі па сабе ня існуюць. Яны Заўсёды Ў пары в е пыхай, высакамер’ем — псіхалагічна тонка заўважыў сатырык. I заадно папярэдзіў, Што Вялікая небяспека ідзе не пекла бараноў, а пекла бараноў дыпламаваных, не пекла дурасці І шэрасці, а пекла дурасці ваяўнічай.

Ці верыць Яшчэ вы, мілыя маі?

Ён (казёл) А Нават малако даe.

Падхалімства, пратэкцыянізм, дыктатура — таксама "жывёлы в е аднаго хлява". Мэты ІХ вядомыя, для дасягнення ІХ ня грэбуюць ніякімі сродкамі І на ўсё Гатава тыя, Што вядуць казлы ды ўлады. Яны будуць пець яму гімны І запэўніваць Усіх, Што ён А Нават малако дае.

Сатырык папярэджвае, Што Ў падобнае да сітуацыях, Каб не стацыі заложнікам інтрыг, шарлатанства жывёл "в е аднаго хлява", Важная ўсведамленне, Што малако "лепей кароўе".

Кампазіцыйна І бытавыя, І палітычныя байкі складаюцца з дзвюх частак: апавядальнай, у якой эфект камізму дасягаецца камічнай сітуацыяй І алегарычнымі вобразамі, І маралі, вываду. Адметнасцю гэтя часткі крапівінскіх баек з’яўляецца Трапны сфармуляваная філасофія. Многія ўдалыя, ёмістыя вобразныя выслоўі сатырыка сталі крылатымі: "Каб Сонца засланіць, вушэй асліных малая", "Другі Баран Ні "бэ9quot; Ні "мя9quot ;, а любіць гучнае імя", "Як ты свінню Ні Кліч, сам з сабою Заўсёды выдасць лыч", "Кіраваць-то ты кіруй, ды ня Вельмі туза"; "ды славы прагныя, ды вузкія Ў плячах", "памагаць, седзячы на возе".

Віртуальны музей «Залатыя імёны Рэспублікі Беларусь»

Кандрат Крапіва (1896 — 1991)

Кандрат Крапіва (САПР .: Кандрат Кандратавіч Атраховіч) — беларускі пісьменнік, паэт, сатырык, драматург, перакладчык, грамадскі дзеяч, літаратуразнавец.

Нарадзіўся будучы пісьменнік 5 сакавіка 1896 года Ў вёсцы Нізок. Потым, з уласцівым яму гумарам, Кандрат Крапіва зазначыць: «У Сям’і майго бацькі, Кандрата Міхайлавіча Атраховіча, гэтя была Выдатны Падзея: нарадзіўся наследнік. «Нягледзячы на тое, Што спадчына была зусім невялікая, бацьку Кандрата ўсё ж хваляваў сам з сабою лёс, бо в е васьмярых братоў І сясцёр, Што нарадзіліся раней за Кандрата, у жывых засталіся Толькі дзве сястры, ды І тое, Адна з ІХ хутка памерла. Як зазначыў далечынь Кандрат, «. Каб застрахаваць мяне пекла Такога ж лёсу, бабулькі параілі даць мне імя майго бацькі. Так І стаў я на ўсё жыццё Кандрата Кандратавічам. «

Даляй было самае звычайнае, тыповае для Таго гадзіне жыццё вясковага Хлопчык: спачатку Яго насілі на поле Ў калысцы, потым ён сам хадзіў, «учапіўшыся за матчына падол. «, Затым пасвіў свіней, кароў, у чатырнаццаць год пайшоў за плугам, пачаў касіць. Ды І Адукацыя ён атрымаў самую звычайны: у сем год пайшоў у царкоўнапрыходскую школу, Праз Чатыры гады сам з сабою скончыў, навучыўшыся чытаць, пісаць, лічыць. «Бацька вырашыў, Што гэтя прамудрасці аж занадто для Таго, Каб кіраваць гаспадаркай, у якой І ды ста лічыць няма чаго».

Можа, так і застаўся б будучы пісьменнік малаадукаваным Чалавек, Каб не Адзін трагічны выпадак: памерла Яго Маці. Бацька вырашыў Ажаніцца Другі раз. Новая сям’я, новая гаспадарка, новыя нашчадак. Кандрата Нічога ня застаецца, як «ісці Ў людзі», працягваць далей палю адукацыя. І даўно б, пасвілі гадовага перапынку, ён Зноў у школе: апошні клас Народнага вучылішча Ў мястэчку Узда. У наступного Годзю — Другі клас чатырохкласнага вучылішча Ў мястэчку Стоўбцы. Вучоба даваліся даволі лёгкая, але. «На гэтым І абмяжоўваўся мой культурны рост». І даўно б тут даволі характэрная, тыповая карціна парушаецца: цяга ды асветы бярэ верх, І Кандрат, правучыўшыся два гады, пакідае Стоўбцы І паступае Ў такое ж вучылішча Ў Койданава. Паміж гэтымі вучылішчамі было Добра маленькае, але істотнае адрозненне: у Койданава была багацейшая бібліятэка. Тут Кандрат стараннямі вучыцца І Шмат чытае. Ды гэтага ж гадзіне адносяцца І Першыя Спробую пяра: шаржаў на сяброў І вершы, прасякнутыя «сусветнай тугі». Ён А Нават дасылае Адзін з такіх вершаў у часопіс, але. Атрымаўшы адмоўны адказ, юнак пакідае займацца гэтя справай на цэлых восем гадоў.

У 1913 Годзю Кандрат закончыў койданаўскае вучылішча, але не атрымаў ніякай спецыяльнасці. Усё лета ён працаваў на гаспадарцы, дапамагаў бацьку, Сям’і. Трэба было думаць, як Жыць далечынь: у бацькі было няшмат зямлі, няма чаго было разлічваць на ўласны куток, на свой надзел. Восень, Пазычыўшы Ў суседа Тры рублі, Кандрат накіраваўся Ў Мінск, здаваць экстэрнам экзамены на званне Народнага настаўніка. Здаў экзамены І, шчаслівы, вярнуўся дадому, але Быў ужо кастрычнік, таму ён ня змог уладкавацца на праця (не было Свабодная месцаў). Таму зімой І Вясною ён ездзіў в е бацьку на заробкі. Восень 1914 года Яго накіравалі настаўнічаць у ў. Мнішаны. Але працаваць тут давячае Толькі Адзін школьны сезон.

З 1914 года пачалася Першая сусветная вайна Была аб’яўлена мабілізацыя, дарослых мужчын бралі Ў армію І пасылалі на фронт. Дайшла чарга І ды Кандрата. Яго накіравалі Ў школу прапаршчыкаў у Гатчыне, в е якой, Праз Тры месяцы, ён выйшаў Маладым афіцэрам. «Аб гэтым сведчылі ня столькі траўні вайсковыя веды, колькі Новае абмундзіраванне, рэвальвер у Кабур І шашка пры баку, якаючы в е непрывычкі замінала мне хадзіць». Затым Быў фронт у Румыніі. Будучы пісьменнік даслужыўся спачатку ды паручніка. А потым І ды капітана.

Восень 1917 г. малады афіцэр захварэў на брушны тыф. Хутка адбылася І Кастрычніцкая Рэвалюцыя. Пачаліся значныя перамен: ўладзілі імкнуліся даць людзям адукацыя. Усе настаўнікі былі дэмабілізаваны. Дайшла чарга І ды Атраховіча. У лютым 1918 г. ён вярнуўся Ў родную вёску. А Ў Лістападзе 1918 года пачаў настаўнічаць у вёсцы Каменка.

У гэты ж гадзіну адбываецца даволі значны Падзея Ў жыцці самога Кандрата: ён ажаніўся з дзяўчынай са сваёй вёскі, Алёна Махнач. Неўзабаве Ў ІХ нарадзіўся сын, які пражыў зусім нядоўга.

Праз невялікі гадзіну Зноў мабілізацыя. На гэты раз у рады Чырвонай Арміі. Служыў у Мінску, у варожасці часцях, найбольш — у школе па падрыхтоўцы малодшага каманднага саставу.

У 1921 г. Кандрат Кандратавіч Зноў пачынае пісаць. Ён дасылае Свае творы Ў газету «Чырвонаармейская праўда». Гэтя былі нататкі, фельетоны, вершы Ў гумарыстычным, сатырычным плане. Спачатку пісаў на рускай мове, а потым, прачытаўшы ў «Савецкай Беларусі» твор на беларускай мове, паспрабаваў напісаць. Атрымалася. Прынёс свой вяршыць ў рэдакцыя.

Менавіта в е гэтага гадзіне пачынаецца Творца біяграфія Крапівы.

У кастрычніку 1923 года скончыўся тэрмін службы Ў Чырвонай Арміі. Зноў дэмабілізацыя. І Перад Кандрата паўстае пытанне: «На Што Жыць?»

Кандрат вяртаецца на радзіму, у ст. Нізок, Маючы сталі маюць намер асесці на зямлі. Але лёс вырашыў інакш: у бацькі Кандрата памерла іншая жонка, І ён ажаніўся Трэці раз. «Новая мачыха в е усёй рашучасцю» пачала імкнуцца ды Таго, Каб «выжыць» астатніх нашчадкаў. Восень 1924 года Крапіва пакінуў непрыветлівую бацькоўскую хату І перабраўся Ў суседнюю вёску Астравок, настаўнічаць, вучыць Вясковы дзяцей грамаце. Спраў было Шмат, І Крапіва Амал закінуў літаратурную дзейнасць. Але школьная Праца не давала Вялікага прыбытку, І Крапіва вырашыў перабрацца Ў Мінск. Здаров гэтя Ў маі 1925 года. Сябры-пісьменнікі дапамаглі яму ўладкавацца інструктарам Цэнтральнага бюро краязнаўства пры Інстытуце беларускай культуры. Гэтя праца была Вельмі карыснай для пісьменніка. Але сам Кандрат Крапіва адчуваў, Што Веда ён Яшчэ недастаткова, у ведах ёсць значныя прагалы. І Ў 1926 Годзю ён паступае Ў БДУ, на літаратурна-педагагічнае аддзяленне.

Пісьменнік стараннямі вучыўся І адначасова займаўся навукова-даследчай працай. У 1930 г. ён заканчвае БДУ І атрымлівае дыплом. З гэтага часу Кандрат вырашае займацца літаратурай. Кола інтарэсаў акрэслілася даволі выразна: гэтя сатырычныя вершы, творы, п’еса І, безумоўна, байкі. Менавіта Ў гэтыя гадзіны Кандрат Крапіва паспрабаваў сябе Ў ролі драматурга.

Ды сярэдзіны 30-х гадоў, а дакладна — да 1934 г., калі в е Пяршай п’есай выступіў Кандрат Крапіва, беларуская савецкая драматургія дасягнула дастаткова высокага узроўню. Наша драматургія перастала Быць набыткам Толькі нацыянальнай культуры: пачынаючы з 20-х гг. беларускую п’еса можна было сустрэць на сцэна тэатраў братніх рэспублік І А Нават за мяжой Краіны.

Прыход Крапівы Ў драматургію

Прыход Кандрата Крапівы Ў драматургію Быў Абсалютна заканамерным. Але сам пісьменнік не выключалі І момантаў выпадковасці. Ён успамінае: «Пачалося з Таго, Што мяне папрасілі перакласці на беларускую мову п’еса Д. Фанвізіна» Недаростак «. І мне, натуральная, было цікава паглядзець, наколькі ўдалым атрымаўся пераклад. У вуснах акцёра, справядліва думаў я, фальш аўтарскага словы, у дадзеным выпадку майго, павінна адчувацца асабліва. І я зачасціў на рэпетыцыі. Вось тут і «зачапілі» мяне, прапанаваўшы самому напісаць п’еса «. Ды гэтага Трэба дадаць І яшчэ Адзін пабуджальны фактар: прыняцце Совет Народных Камісараў Беларусі ПАСТАНОВА пекла 28 мая 1933 года «Аб арганізацыі сярод пісьменнікаў І драматургаў БССР конкурсе на Лепшыя драматургічныя творы». Конкурс меў на мэце некалькі задач. Найважнейшая в е ІХ была, натуральная, задача папаўнення рэпертуарнай скарбонкі высокамастацкімі п’есамі. Але арганізатары конкурсу не абмяжоўваліся задавальненнем тоймінутных клопатаў, Яны дбалі І пра будучае. Менавіта таму прыняццю ПАСТАНОВА папярэднічала беспрэцэдэнтна шырокая падрыхтоўчая Праца, якаючы працягвалася звыш года. Гэты год газеты не без падстаў назвалі гадам штурму драматургічных вышынь. У конкурсе спаборнічала звыш сямідзесяці п’еса, сярод аўтараў якіх «чыстыя» драматургі складалі менше адной Трэці. Паэт, празаікі, публіцысты вырашылі далучыцца ды штурму суседніх жанравых вышынь, бачачы Ў гэтым свой грамадзянскі абавязак. Уся пісьменніцкая арганізацыя Беларусі цэлы год жыла адным клопат, аднымі памкненнямі: праводзіліся спецыяльныя нарадуюцца в е удзелам рэжысёраў І акцёраў, наладжваліся ўсебаковыя абмеркаванні лепшого драматычная твораў на сходах, на старонках часопісаў І газет. Апрача ўсяго іншага, упершыню за паслярэвалюцыйныя гады Вялікая ўвага была ўдзелена матэрыяльнаму стымуляванню ўдзельнікаў конкурсу: устанавілі аж восем прэмій. Ня дзіўна, Што вынікі аказаліся Вельмі прыемнымі: некаторыя конкурсныя творы вызначаліся ня Толькі разнастайнасцю тэматыкі І праблематыкі, але І высокім мастацкім узроўнем. Драма «Канец дружбы» Пяршаі прэміі ня атрымала. Але Яна была ўзнагароджана дыпломы іншы ступені. Ды Таго ж, гэтя п’еса стала пачаткам Вялікай дружбы Паміж драматургам І тэатра. Упершыню на практыцы пазнаёміўшыся з законамі сцэны, Кандрат Крапіва зразумеў, Што, як бы Ні адрозніваліся Яны пекла прывычных І дастаткова засвоеных Ім законаў белетрыстыкі, ён здолее пераадолець Творца бар’ер.

Самы Першыя крокі Кандрата Крапівы Ў драматургіі былі пазначаны арыгінальнасцю, самастойнасцю, Яго голас ня згубіўся Ў драматургічным хоры, а загучаў Чыстая, Магутны, непаўторна. Яго адметны талент адразу ж Быў заўважаны ўсесаюзнай грамадскасцю.

Драма «Партызан» (1937) атрымалася арыгінальнай, в е усімі адзнакамі свежасці, нягледзячы на тое, Што Ў ёй няма Амал Нічога новага Ў параўнанні з іншымі творамі Таго гадзіне. І разгадку мы Можам знайсці Ў Тым, Што па-Пяршаі, у творы мы маем пэўныя накіды асноўных характараў п’еса, а па-другое — ужо Ў самым пачатку дакладна пазначаны многія канфліктныя вехі, па якіх можна меркаваць пра сутнасць сутыкненняў І супярэчнасцей Паміж героямі п’еса. Справа Ў Тым, Што драматург, імкнучыся кампенсаваць недахоп арыгінальнага фактычна-гістарычнага Матэрыялы, рашуча перавёў сюжэтныя сутыкненні Ў рэчышча маральных калізій, Якія Ў тварыць Яго папярэднікаў Амал ня сустракаліся. Майстэрства драматурга да гэтаму гадзіне было дастаткова высокім, Каб справіцца з пастаўленымі задачамі.

Драматургічны талент Кандрата Крапівы мужнеў хутка. Першыя п’еса ўспрымаліся як пралог ды нечага важкага, глыбіннага. Такі твор — бліскучая сатырычная камедыя «Хто смяецца апошнім» (1939). Гэтя Быў Адзін з самых вялікіх поспехаў беларускай Савецкай драматургіі. Кандрат Крапіва рашуча кінуўся дапамагаць Умацаванне разумнага Ў грамадскіх узаемаадносінах. Прага актыўнага ўмяшання ў жыццё была ўласціва Кандрата Крапіве Яшчэ Ў пачатку Яго творчага шляху. І на гэты раз — пры напісанні камедыі «Хто смяецца апошнім» — Яна адыграла палю плённую ролю. Народны артыст СССР Леанід Рахленка, які з’яўляўся адным з пастаноўшчыкаў камедыі ўспамінаў, колькі намаганняў спатрэбілася аўтару І калектыву БДТ-1 для Таго, Каб камедыя «Хто смяецца апошнім» не ўбачым Святло рампы. Шлях для дасягнення гэтя мэты Быў Абрау адзіна правільны: п’еса сталі прапагандавць на ўсіх узроўнях. Завяршылася кампанія Чытаем п’еса Ў ЦК Кампартыі Беларусі, Дзе канчаткова вырашыўся сам з сабою лёс: п’еса ўключалася Ў рэпертуар. Вялікія Таго, камедыю вырашылі паказаць на дэкадзе беларускага мастацтва Ў маскву.

З 1932 па 1936 г. Кандрат Крапіва працаваў у часопісе «Полымя рэвалюцыі» загадчыкам аднаго з раздзелаў.

І даўно б наступаць пераломны для Беларусі 1939 год. Кандрат Крапіва Зноў мабілізаваны. На гэты раз ён дапамагаў Заходняй Беларусі ўз’яднацца з Усходняй.

Зімой 1939 — 1940 г., марознай І жудаснай, пісьменнік прымае ўдзел у фінскай вайне. Пасвіліся гэтага ён працуе Ў рэдакцыі франтавой газеты «Чырвонаармейская праўда».

1941 год. Пачатак іншы сусветнай вайне.

У гады Айчыннай вайне

Вайна патрабавала пекла пісьменнікаў, паэтаў, мастакоў, кампазітараў змянення накірунку І ЗМЕСТ творчасці. Галоўнае месца пачала займаць Тэма патрыятызму, адданай любові ды Радзімы, нацыянальнай годнасці савецкіх людзей. Ужо Ў Першыя дні Вайн былі апублікаваны Глыбокая патрыятычныя вершы Янкі Купалы, Якуба Коласа, Пятра Глебкі, Кандрата Крапівы, Пятруся Броўкі, Максіма Танка І інш. У тую суровую гадзіну беларуская проза І паэзія апраналася, без прымерак, у ваенныя шынялі.

Вялікая Айчына вайна для Кандрата Крапівы была чацвёртай, на якой яму давячае Быць. У Першы ж Дзень Вайн ён знаходзіўся Ў часці, ды якой Быў прыпісаны — на гэты раз у рэдакцыі франтавой газеты «Чырвонаармейская праўда». «Мне якая душыць Быць сведкам варварскай бамбардзіроўкі Мінска фашысцкімі вырадкамі, у выніку якой Быў разбураем І дом, у якім я жыў. 25 чэрвень в е болем у сэрцы я пакінуў ахоплены Полымя родны горад, ня ведаючы Нічога пра лёс Сям’і, якаючы знаходзілася Ў шасцідзесяці кіламетрах пекла Мінска, в е трывогай думаючы абса старэйшым сыне Барысу, які Быў у арміі і К пачатку Вайн знаходзіўся на савецка- Польскае граніцы. Месяцы Праз Тры я даведаўся, Што мая сям’я в е некалькімі іншымі сем’ямі пісьменнікаў на выпадковай грузавой машыне паехала на Усход. Пасвіліся кароткага прабывання Ў Новых Бурасах, Саратаўскай вобласці, Яна выехала Ў Уральску, Дзе Ў той гадзіну знаходзіўся беларускі тэатр імя Якуба Коласа «- так прыпамінае свой ваенны гадзіну Кандрат Крапіва. Разам са звесткай пра сям’ю прыйшла І Сумно вестка пра смерць выдатнага беларускага пісьменніка Змітрака Бядулі, Што памёр у цяплушцы па дарозе Ў Уральску.

У рэдакцыі «Красноармейскай праўды» Кандрат Крапіва Быў Усяго некалькі дзён. Па рашэнні Палітупраўлення арміі пачала выдавацца франтавая газета «За Савецкую Беларусь», адказным рэдактар якой Быў Міхась Лынькоў, а супрацоўнікамі — многія Беларускія пісьменнікі І Паэт: Ілля Гурскі, Пятро Глебка, Пімен Панчанка, А. Стаховіч, В. Барысенка. Пазней ды ІХ далучыліся Пятрусь Броўка, Максім Танк, Алесь Кучар.

«Спачатку наша група — Міхась Лынькоў, Ілья Гурскі, Васіль Барысенка і я — выпускалі газету» За Савецкую Беларусь «. У нас была Паходня друкарні, увесь тыраж круцілі ўручную, зрэдку Ў гарадскіх друкарні. Газеты адразу ж адпраўлялі на аэрадромам. Іх закідвалі Ў тыл Вораг. З фронту ды нас заходзілі Нашы Чытач (салдаты І афіцэры), радзей, але наведвалі І Партызан. Гэтя падтрымлівала нас маральна, мы адчувалі, Што робім важную прадаўжаць.

У снежні 1941 гады я стаў камуністам «.

У канц 1941 года ўся група, якаючы выпускала газету, была адклікана Ў маскву. Некаторы гадзіна Яны Яшчэ выпускалі газету «За Савецкую Беларусь», а Ў канц 1942 года Кандрат Крапіва в е некаторымі іншымі таварышамі Быў дэмабілізаваны І знаходзіўся Ў распаражэнні ЦК КП (б) Б. Менавіта Ў гэты гадзіну сям’я Кандрата Крапівы панесла Вялікае гара: пад Сталінградам загінуў старэйшы сын Барыс. «Уцехай у гэтым цяжкім горы было Толькі тое, Што сын мой аддаў жыццё за святую прадаўжаць вызвалення пекла фашысцкай няволі».

З сакавіка 1943 года І ды канц Вайн Кандрат Крапіва Быў адказным рэдактар сатырычнага выданье — газеты-плаката «Раздавім фашысцкую гадзіну», якаючы ды вызвалення Беларусі закідвалася Ў нямецкі тыл на самалётах. Пісьменнікі Антон Бялевіч, Міхась Чавускі, Якія працавалі разам з Ім у газеце-плакаце «Раздавім фашысцкую гадзіну», сведчаць, Што Крапіва ўвесь свой гадзіну аддаваў рэдакцыйным справілася. «Работнікаў тады Ў часопісе было Вельмі малая, — пісаў Бялевіч, — даводзілася працаваць многа. А больш за ўсіх працаваў сам рэдактар Кандрат Крапіва. Ён Шмат пісаў сам ды Яшчэ дапрацоўваў усё тое, што трэба было даць у нумары «. Яго творчасць, як І творчасць іншых нашых пісьменнікаў у тыя гады, служыў адзінай мэце — наблізіць ПЕРАМОГА над Вораг.

Але Што ж Служу Матэрыялы для выданье, як ён арганізоўваўся? Крапіва на такое пытанне адказвае так: «Зводкі, а найчасцей расказы ўдзельнікаў падзей, партызан, Якія знаходзіліся Ў шпіталях, партызанскіх кіраўнікоў, якіх выклікалі Ў Центральный штаб партызанскага Руху. Стараліся працаваць Вельмі аператыўна. З друкарні газету-плакат, а таксама лістоўкі (мы ІХ таксама выпускалі) дастаўлялі адразу ж на аэрадром.

Вельмі Шмат матэрыялаў з’яўлялася Ў нас без подпісаў. Гэтя Хутчэй за ўсё калектыўныя творы. Мы частая так працавалі: садзіліся гурт, перасмейваючы Адзін аднаго, выбіраючы Лепшыя варыянты. А «Чым больш смеху, тым большай мудрасці». Той простай жыццёвай мудрасці, якаючы ўласціва нашаму народу «.

Доўгія два ваенныя гады ня даходзілі рукі Кандрата Крапівы ды драматургіі. У гэты гадзіну ён Амал Цалкам страціў сувязі з Тэатр: газетная праца паглынала ўвесь гадзіну ды астатку. У 1943 Годзю Кандрат Крапіва напісаў п’еса «Проба агнём». Ставіў сам з сабою Другі беларускі государственный драматычная тэатр (Главная Беларускі государственный акадэмічны тэатр імія Якуба Коласа). Прэм’ер адбылася Ў ліпені 1943 года Ў горадзе Уральску.

Гэтя п’еса пра мужнасць І воінскі абавязак. У гусенічны в е Вораг праходзяць суровае выпрабаванне галоўныя Героі драмы: камандзір палка маёр Караневіч, Яго жонка Наталля, лейтэнант Перагуд; выпрабоўваецца сіла ІХ кахання, вернасці, дружбы.

У дні Вайн Кандрат Крапіва абдумваў І пісаў іншую палю сатырычную камедыю «Мілы Чалавек» (1945). Чытач І гледачу Яна стала вядома пасвіліся заканчэння Вайн (апублікавана камедыя Ў вераснёўскім нумары часопіса «Полымя» за 1945 год, у верасні ж прайшлі Першыя сам з сабою спектаклі Ў Тэатр імя Янкі Купалы).

Гэтая камедыя выклікала супярэчлівыя водгукі з боку крытыкаў. Большасць сходзілася на думцы, Што «Мілы Чалавек» — цікавы, востра сатырычны твор, праўда, складаны для сцэнічнага ўвасаблення. У некаторых арыкулах сцвярджалася, Што Ў камедыі Быццам бы парушаны «рэальныя суадносіны Паміж адмоўным І станоўчым», занадто згушчаны чорныя фарбы, у выніку чаго Яна ўспрымаецца як пасквіль на нашу рэчаіснасць, на савецкіх людзей.

У беларускіх выданье ваеннага гадзіне друкавалася многа сатырычных вершаў, баек, вершаваных фельетонаў, эпіграм. Акрам Кандрата Крапівы, у гэтых жанрах выступалі Пятро Глебка, Максім Лужанін, Анатоль Астрэйка, Антон Бялевіч. Няхай ня ўсё, Што Яны напісалі, Зроблена дасканала, але тады гэтыя творы чыталіся, западалі Ў памяць.

Трапны білі Ў дасціпныя, лаканічныя, ёмістыя подпісы Крапівы ды сатырычных малюнкаў І карыкатур. Няма, напрыклад, пацешыліся Партызан, атрымаўшы нумары газеты-плаката «Раздавім фашысцкую гадзіну», Дзе была змешчана Серыя малюнкаў в е Яго подпісам — «Прыгоды Штумфа».

Ня менше поспех мелу І Серыя карыкатур «Фрыцавы трафеі» з подпісамі Крапівы. Яго поўныя сарказму вершы І эпіграмы давалі Мастак цікавыя тэмы для сатырычных малюнкаў І карыкатур.

Частая Крапіва ствараў подпісы ды малюнкаў Віталія Букатага. Гэтага таленавітага Юнак-карыкатурыста, вучня 4-й Гомельскай чыгуначнай школы, які Ў Першыя дні Вайн маляваў антыфашысцкія плакаты (ІХ вывешвалі на самых людных вуліцах горада), забрала в е сабой рэдакцыя газеты-плаката «Раздавім фашысцкую гадзіну», ад’язджаючы з Гомеля . Яго малюнкі суправаджалі вяршыць Крапівы «Мы аддзякуем» — сатырычны каментарый ды праэкту «зямельнай рэформы» ў Беларусі, распрацаванага гаўляйтэрам Кубэ. Прарочымі аказаліся заключныя радкі вяршыць:

Пасляваенная творчасць

У пасляваенны гадзіну, калі неабходнасць у газеце «Раздавім фашысцкую гадзіну» адпал, Яна спыніла сваё існаванне. Але пачаў выходзіць часопіс «Вожык», арганізатарам Якога стаў Кандрат Крапіва.

У пасляваенныя гады былі экранізаваны творы Кандрата Крапівы. Экранізацыі садзейнічалі творчаму супрацоўніцтву з кінематаграфістамі Тэатральны акцёраў І рэжысёраў, мастакоў, кампазітараў. Без гэтага цяжкая было разлічваць на аднаўленне разбуранай Вайн кінавытворчасці Рэспублікі.

Наўрад ці ўзяўся б за сцэнарную прадаўжаць старэйшы беларускі сатырык І драматург, Кандрат Крапіва, калі б ня аўтарытэт пастаноўшчыка «Першага ўзвода», «Шукальнікаў шчасця», «майго кахання», І іншых фільмаў, Уладзіміра Корш-Сабліна. Майстры давяралі Адзін аднаму, І на экране з’явіліся дзве кінакамедыі — лірычная «Пяюць жаваранкі» (1953) і сатырычная «Хто смяецца апошнім» (1954).

Драматург І рэжысёр, хаця І ўлічвалі Тэатральныя пастаноўкі гэтых п’еса, мелі на ўвазе артыстаў-купалаўцаў як выканаўцаў галоўных роляў І Ў фільмах, усё ж, не «прывязвалі» дзеянне ды сцэнічнага. Яно выносілася на рэальныя месцы падзей, перайначваліся мізансцэны, скарачаліся дыялогі, рэмаркі разгортваліся Ў Эпізоды. У названых карцінах паводле п’еса Кандрата Крапівы было, як Кажуць, вялікі «кінематаграфічнага паветра». Але Цалкам Яны ня адарваліся пекла сцэнічнага характару дзеяння — асабліва Ў скарыстанні Дыялог, манеры акцёрскай ІГРЫ, ды І трактоўцы вобразаў. Зноў адчуваўся Нейкі «гібрыд» Тэатральнага І кінематаграфічнага мастацтва.

У кінастужцы «Пяюць жаваранкі» рухавіком дзеяння застаўся канфлікт Паміж двума метадамі кіраўніцтва Сельскае гаспадаркай, спрэчкі двух Калгасны старшынь — Пытляванага І Туміловіча. Экранізатары ня разбурылі малюнак вобразаў, створаны майстрамі купалаўскай сцэны У. Дзядзюшкам І Б. Платонава. Яны Толькі крыху адцяснілі ІХ пекла пярэдняга краю дзеяння, вызваляючы месца для Маладой калгасніцы Насці Вярбіцкай (Л. Драздова) і агранома Міколы Верася (І. Шаціла), Якія кахаюць Адзін аднаго І частая сварацца. І ня Толькі з-за ганарлівых сваіх характараў. Канфліктавалі І па Калгасны справілася. А завяршылася ўсё Вяселле.

Ня аднаму пакаленне вядома сатырычная камедыя Кандрата Крапівы «Хто смяецца апошнім». Гарлахватчына І выкрыццё сам з сабою — Галоўная Тэма фільма. У вырашэнні гэтя з’ява стваральнікі фільма ня ва ўсім скаваныя сцэнічнай традыцыяй. Гарлахвацкі, Туляга, Зёлкін, Чарнавус — скурныя в е персанажаў удакладняецца па моўнай характарыстыцы, матывах учынкаў. Выканаўцы роляў Гарлахвацкага (Л. Рахленка) і Тулягі (П. Глебаў) іграюць так, што за скурным в е ІХ герояў угадваецца Сацыяльна І псіхалагічны тып, а за імі — асяроддзе 50-х гадоў. На фоне па-свойму маштабнай фігуры Гарлахвацкага карыкатурна спрошчанымі выглядаюць Зёлкіны. Артысты Б. Платонаў І З. Браварская падсцілаючая дэманструюць ІХ нікчэмнасць. Гарлахвацкі — продукт бюракратычнай сістэмы кіравання навукай — палю бяздарнасць прыкрывае агалцелым нахабствам, супраць Яго І скіравана Джалілі сатыры. Зусім іншы Туляга — сарамлівы, па-дзіцячаму наіўны. Такога І запалохаць падабенствам з «дзянікінскім палкоўнікам» можна. Гарлахвацкі І Туляга — антыподы, а Паміж імі — станоўчы герой — прафесара Чарнавус (У. Уладамірскі). На жаль, Вобразы Яго схематычна акрэслены Ў сцэнарыі, такім ён застаўся І Ў фільме.

Асобны лінію (не Толькі сюжэтную, сэнсавую, але І стылістычную) складаюць Маладыя вучоныя Вера І Левановіч (Л. Драздова І І. Шаціла). Яны для аўтараў — ідэал Савецкага чалавекі, Яго адносін ды жыцця І справілася, якой займаюцца. Аднака Адна справа — сімпатыі ды герояў, іншая — прыступку Мастацкай пераканаўчасці. У камедыі «Хто смяецца апошнім» гэтыя параметры ня супадаюць. Любы сэрцу рэжысёра Героі ня арыгінальныя як мастацкія Вобразы.

Просталінейнасць вырашэння сюжэтных ліній І некаторых вобразаў ня дазволіла камедыі «Хто смяецца апошнім» узняцца ды ўзроўню паўнацэннага мастацкага тварыць, хаця І сам жанр, І прафесійны вопыт выканаўцаў давалі Аснова для гэтага. Дэкларацыя намеснік д Мастацкай абгрунтаванасці адчуваецца ва ўсёй лініі навуковых спрэчак. Зноў атрымалася так, Што п’еса, перапрацаваная для кіно, ня ператварылася Ў аріганальны кінатвор.

З 1947 года пісьменнік — загадчык сектара Мовазнаўства Ў Інстытуце мовы, літаратуры і мастацтва АН БССР. Калі Ў 1952 Годзю Быў створаны Асобны Інстытут Мовазнаўства, ён стаў дырэктарам гэтага інстытута на Чатыр гады. У гэты ж гадзіну пісьменнік актыўна займаецца пытаннямі беларускага Мовазнаўства. У 1953 Годзю яму прысудзілі прыступку дактары філалагічных наук. Усё сваё далейшае жыццё Кандрат Крапіва прысвяціў навуцы, але не забываўся І пра літаратурную дзейнасць.

У 1956 Годзю К. Атраховіча абралі віцэ-прэзідэнтам АН БССР; на гэтя пасадзе ён прабыў ды 1982 гады, калі Яго, па ўласнай просьбе, перавялі на Пасадэна старшага навуковага супрацоўніка-кансультанта. Ён курыраваў усе грамадскія навукі, займаўся шматлікімі адміністрацыйнымі пытаннямі, удзельнічаў у варожасці нарадуюцца, пасяджэннях. На Працяг многіх гадоў Яго выбіралі Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР, у кіруючыя партыйныя органы.

У 1976 Годзю, калі Кандрата Крапіве было 76 год, выйшла п’еса «Брама неўміручасці». Выхад гэтя п’еса ня Быў звычайнай сенсацыяй. Яна прымусіла гаварыць пра сябе Вельмі шырока І Вельмі зацікаўлена. Гэты твор уразіў чытачоў, а потым І гледачоў, нейкім касмізмам, глабальнасцю праблематыкі. Узлёт пісьменніцкай думкі настолькі высокі, Што гадзінах страшнавата в е той вышыні заглядаць у бездань чалавечай душы, якаючы в е вышыні І бачыцца лепшого, яскравей. Драматург Прапануем публіцы Вясёлы І Ў той жа гадзіну Вельмі сур’ёзны роздум абса чалавечнасці І неўміручасці. Камедыя «Брама неўміручасці» пісалася Вельмі працяглы гадзіну. Гэтя, здаецца, Адзін з самых асабістых твораў пісьменніка. Фармальна драматург ня выведзены Ў п’еса, аднака Яго прысутнасць адчуваецца за кожнай рэплікай, за выяўленнем сімпатый І антыпатый. Уражвае дакладнасць І канкрэтнасць апісання навуковай ўстанавіла, Дзе адбылося выдатнае Адкрыццё.

«Брама неўміручасці» стала для Кандрата Крапівы п’есай-пераадоленнем. Пераадоленнем ранейшай творчай манеры, прывычных выяўленчых прыёмаў І інш. Характэрна тое, Што гэтя пераадоленне ня адэкватна адмаўленню: у тыпалагічным плане Паміж «Браман неўміручасці» і ранейшымі п’есамі драматурга заспелі Вельмі многа агульнага.

Акрам літаратуры, ён шырока распрацоўваў пытанні Мовазнаўства. Пад Яго рэдакцыяй былі выдадзены:

у 1953 Годзю Руска-беларускі слоўнік (пад Агульнае рэдакцыяй Якуба Коласа, Кандрата Крапівы, Пятра Глебкі);
пад рэдакцыяй Кандрата Крапівы — Беларуска-Рускі слоўнік (Каля 90.000 слоў);
іншае выданье Руска-беларускага слоўніка (2 тамы);
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы І інш.

У 1975 Годзю Кандрата Крапіве было нададзена ганаровае званне Героя Сацыялістычнай Працы, а Ў 1978 — заслужанага дзеяча навукі БССР.

Вось такім было жыццё Нашага славутага земляка, які скончыў свой зямны шлях 7 студзеня 1991 года.