4 інфармацыя аб аб’екце прагназавання носіць у асноўным колькасці

МЕТАДЫЧНЫЯ АСПЕКТЫ прагназаванне развiцця АРГАНІЗАЦЫІ

Вялікай каштоўнасцю ў працэсе прыняцця кіраўніцкіх рашэнняў валодаюць прагнозы. Своечасова зроблены спрыяльны або неспрыяльны прагноз дазваляе спланаваць і распачаць дзеянні для таго, каб скарыстацца спрыяльнымі магчымасцямі або пазбегнуць пагроз. Таму выкарыстанне прагназавання ў арганізацыях з’яўляецца важным фактарам поспеху ў сучасных умовах.

Мэта даследавання — даследаваць метадычныя аспекты прагназавання развіцця арганізацыі і магчымасці яго выкарыстання ў практыцы дзейнасці прадпрыемстваў.

Традыцыйна прагноз папярэднічае распрацоўцы плана, але ён можа таксама ісці за ім, вызначаючы магчымасці дасягнення запланаваных арыенціраў. Агульныя рысы прагнозаў і планаў — апераджальны характар ​​якая змяшчаецца ў іх інфармацыі. Прагназаванне і планаванне могуць выкарыстоўваць аднолькавыя метады і паказчыкі, будавацца на агульнай інфармацыйнай базе. Ўзаемасувязь паміж прагнозам і планам заключаецца, перш за ўсё, у тым, што прагназаванне — гэта даследчая база планавання. Адрозненні паміж імі абумоўлены тым, што:

1) прагназаванне па сваёй сутнасці носіць характар ​​даследаванні, навуковага апісання будучыні (прадказанні), а план — характар ​​мэтапакладання (прадказанне);

2) прагноз носіць імавернасны характар, а план — нарматыўны;

3) прагноз мае варыянтнасць змест, у той час як план уяўляе сабой адназначнае рашэнне, нават калі ён распрацаваны на варыянтнасць аснове;

4) прагназаванне існуе незалежна ад планавання, хоць можа быць складовай часткай працэсу планавання;

5) прагноз у большай меры носіць інфармацыйны, кансультатыўны характар, прыняцце рашэнняў пры гэтым неабавязкова.

Зыходзячы з вышэйсказанага, дамо наступнае вызначэнне «прагназавання развіцця арганізацыі». Прагназаванне развіцця арганізацыі — гэта частка працэсу кіравання, якая можа папярэднічаць або прытрымлівацца за этапам планавання, у выніку якой фармуецца імавернасны, шматсцэнарнай адзнака значэнняў асноўных паказчыкаў дзейнасці арганізацыі (як якасных, так і колькасных) на будучы перыяд з мэтай павышэння эфектыўнасці прымаемых кіраўнічых рашэнняў.

У практыцы сацыяльна-эканамічнага прагназавання існуе мноства падыходаў да класіфікацыі прагнозаў [2, 4]. У залежнасці ад мэтаў даследаванні аб’яднанне прагнозаў у групы можа вырабляцца па адным з крытэраў, вылучаных у табл. 1.

Табліца 1. Вiды прагнозаў

Прыкметы класіфікацыі прагнозаў

— аператыўныя — да 1 месяца

— кароткатэрміновыя — ад 1 месяца да 1 года

— сярэднетэрміновыя — ад 1 года да 5 гадоў

— доўгатэрміновыя — ад 5 гадоў да 15 гадоў

— дальносрочные — звыш 15 гадоў

Па аб’екце прагназавання

— прагнозы развіцця тэхналогіі

— прагнозы стану рынку

Магчымасць ўздзеяння на будучы вынік

Падыход да прагназаванні

Ступень верагоднасці будучых падзей

Узровень аб’екта прагназавання

Па шыраце ахопу

— рынкаў асобных тавараў або паслуг

Ўлік прагнознага фону

У арганізацыях можа фармавацца цэлы комплекс розных відаў прагнозаў.

Для паспяховага практычнага выкарыстання прагназавання ў арганізацыі неабходна веданне метадаў прагназавання. Паводле ацэнак айчынных і замежных навукоўцаў у цяперашні час налічваюцца сотні метадаў прагназавання, аднак на практыцы рэгулярна выкарыстоўваюцца некалькі дзесяткаў базавых метадаў [2, 4]. У існуючых крыніцах прадстаўлены розныя прынцыпы класіфікацыі метадаў прагназавання (мал. 1). Адзін з найбольш важных класіфікацыйных прыкмет — ступень фармалізацыі, у залежнасці ад якой метады прагназавання дзеляць на фармалізаваныя і інтуітыўныя. Другі важны прыкмета класіфікацыі — гэта спосаб атрымання прагнознай інфармацыі, у адпаведнасці з якім вылучаюць фактаграфічныя і экспертныя метады. Адрозніваючыся па падставе класіфікацыі, гэтыя групы ўключаюць у асноўным адны і тыя ж метады.

У якасці ключавых аб’ектаў прагназавання развіцця арганізацыі часцей за ўсё выступаюць аб’ёмы продажаў у натуральных адзінках і вартасным выразе, а таксама выдаткі. Спынімся на іх падрабязней.

Мал. 1. Класіфікацыя метадаў прагназавання

Прагназаванне аб’ёму продажаў мяркуе тры ўзроўню рашэння задачы [1]:

1) прагназаванне эканамічнай сітуацыі ў краіне і ў свеце;

2) прагназаванне стану і развіцця галіны, да якой належыць тавар;

3) прагноз аб’ёму продажаў дадзенага канкрэтнага прадпрыемства.

Прагназаванне эканамічнай сітуацыі ў краіне і ў свеце павінна ўтрымліваць аналіз і ацэнку інфармацыі аб стане і тэндэнцыях занятасці насельніцтва, узроўню інфляцыі, курсаў валют, банкаўскага (крэдытнага) працэнта, экспарту-імпарту і іншых значных макраэканамічных паказчыкаў. На аснове аналізу эканамічнай сітуацыі будуецца прагноз стану і развіцця галіны. Ён павінен утрымліваць меркаваны аб’ём продажаў разгляданага тавару ў маштабе галіны. Крыніцамі для прагназавання эканамічнай сітуацыі ў свеце, краіне і галіны могуць з’яўляцца распрацоўкі прагнастычных устаноў і фірмаў, якія спецыялізуюцца ў вырашэнні гэтых праблем.

Прагноз аб’ёму продажаў у галіне дасць магчымасць разлічыць меркаваныя аб’ёмы продажаў для дадзенага прадпрыемства, зыходзячы з яго долі ў галіны. Варта адзначыць, што прагноз на ўзроўні прадпрыемства з’яўляецца для прагназавання аб’ёму продажаў асноўным. Пры гэтым варта ўлічваць мікраэканамічныя асаблівасці развіцця арганізацый, такія як: стадыя жыццёвага цыкла тавару і прадпрыемствы, ступень «исчерпанности9raquo; рынка, магчымасць выхаду на новыя рынкі, неабходнасць набыцця новага абсталявання і правядзення буйных рэкламных кампаній, пашырэння таварнага крэдыту і інш. Акрамя таго, служба маркетынгу прадпрыемства павінна праводзіць уласныя сістэматычныя даследаванні патэнцыйнага пакупніцкага попыту па трох асноўных напрамках, зыходзячы з:

— заяўленых намераў пакупнікоў аб меркаваных пакупках за шэраг гадоў;

— аналізу рэальных пакупак, зробленых у папярэднія гады;

— вынікаў пробных продажаў тавараў перад выхадам на рынак.

Да гэтых даследаваннях павінны прыцягвацца не толькі прадаўцы, але і гандлёвыя прадстаўнікі фірмаў, агенты па збыту, вытворчыя прадпрыемствы, сродкі масавай інфармацыі, іншыя арганізацыі і асобы, якія маюць каналы зваротнай сувязі з пакупнікамі.

Для аналізу заяўленых намераў пакупнікоў могуць арганізоўвацца апытанні і анкетаванне розных катэгорый грамадзян з пытаннямі: «Які тавар, у якой колькасці і па якім кошце яны жадалі б набыць?».

Аналіз рэальных пакупак, зробленых у папярэднія гады, дазволіць выявіць суадносіны фактычнага аб’ёму продажаў з намерамі пакупнікоў за мінулыя гады і зрабіць здагадкі аб будучых продажах. Пры гэтым у залежнасці ад асаблівасцяў бізнесу можна выкарыстоўваць наступныя матэматычныя метады прагназавання [3] (табл. 2).

Табліца 2. Матэматычныя метады прагназавання даходаў арганізацыі

1. Лінейны трэнд

Пры паступальным развіцці кампаніі

Пры наяўнасці рытмічнасці, не звязанай з сезоннасцю, ці іншай заканамернасці

2.1. лінейная функцыя

Пры хуткім развіцці або на адпаведнай стадыі жыццёвага цыклу (стадыі пашырэння) арганізацыі або асобнага напрамку дзейнасці, прадукту і т. П.

2.2. ступенная функцыя

У асобных выпадках, калі трэнд носіць не лінейны характар, а мае выяўленую крывулю

2.3. лагарыфмічная функцыя

Пры прагназаванні паказчыкаў, якія пасля перыяду павышэння / паніжэння выходзяць на пэўны ўзровень стабілізацыі

2.4. паліномны функцыя

Для паказчыкаў, якія маюць цыклічныя ваганні (прымяняецца рэдка з прычыны разліковых складанасцяў)

3. Метад ланцужных працэнтных суадносін

Пры наяўнасці сезоннасці

4. Карэляцыя з макраэканамічнымі паказчыкамі

Пры наяўнасці даказанай сувязі з макраэканамічнай сітуацыяй

Для прагназавання на кароткі перыяд часу (1-2 кроку)

6. Метад Хольт — Уинтерса

Для падзелу асноўнага трэнду і сезонных ваганняў з тым, каб адсочваць, ацэньваць і ўплываць на іх па асобнасці

Што да выдаткаў, то да іх у большай ступені дастасавальна паняцце «планирование9raquo ;, так як выдаткі, як правіла, падкантрольныя менеджэрам.

Для таго каб прафесійна выкарыстоўваць прагназаванне ў практыцы дзейнасці прадпрыемстваў неабходна сфармаваць пэўную арганізацыйную структуру, прызначаную для распрацоўкі прагнозаў; вызначыць склад прагнозных дакументаў, парадак і тэрміны іх распрацоўкі, выканаўцаў; вызначыць паслядоўнасць працэдур і комплекс метадаў, якія ўжываюцца пры распрацоўцы пэўнага прагнозу.

Асноўнымі элементамі арганізацыйнай структуры, якая забяспечвае выкарыстанне прагназавання, будуць з’яўляцца: суб’ект прагназавання, заказчык і спажывец прагнозу. Суб’ект прагназавання — арганізацыя, прадпрыемства, установа або асобнае асоба, якая ажыццяўляе распрацоўку прагнозу. Заказчык прагнозу — арганізацыя, прадпрыемства або асобнае асоба, выдавальнае заданне на прагноз, якое выступае ініцыятарам яго распрацоўкі. Спажывец прагнозу — арганізацыя, прадпрыемства або асобнае асоба, якая выкарыстоўвае яго вынікі ў сваёй дзейнасці. У асобных выпадках спажыўцом прагнозу можа з’яўляцца заказчык.

Для рэгламентацыі працэсу прагназавання ў арганізацыі мы прапануем распрацоўваць «Палажэнне аб прагназаванні» — тэкставы дакумент, па фармаце адпаведны прынятым на прадпрыемстве стандартам, у якім павінны апісвацца метады, алгарытмы і іншыя аспекты прагназавання на прадпрыемстве.

Прапанаваная структура «Палажэння аб прагназаванні»:

1) агульныя палажэнні — парадак распрацоўкі і змены «Палажэння аб прагназаванні»;

2) базавыя прынцыпы — асноўныя вызначэння і прынцыпы прагназавання паказчыкаў дзейнасці прадпрыемства;

3) методыкі прагназавання асноўных прагнозных паказчыкаў.

Тэхналогія прагназавання ўключае ў сябе шэраг паслядоўных этапаў, апісаных у табл. 3. Змест работ на кожным этапе будзе вызначацца і спецыфікай аб’екта даследавання, і выбранымі метадамі прагназавання [2].

Табліца 3. Працэдурная схема прагназавання

Сукупнасць работ, якая ўключае вызначэнне мэты, аб’екта і задач прагназавання, перыяду апярэджання (перспектыўнага перыяду) і перыяду падставы (рэтраспектыўнага перыяду) прагнозу, зададзенай дакладнасці і верагоднасці прагнозу. Завяршаецца распрацоўкай заданні на прагноз.

Даследаванне гісторыі развіцця аб’екта прагназавання і прагнознага фону з мэтай атрымання іх сістэмнага апісання (збор інфармацыі аб развіцці аб’екта прагназавання і прагнознага фону ў рэтраспектыўным перыядзе).

Абагульненне і сістэматызацыя атрыманай на папярэднім Этан інфармацыі, пабудова дынамічных шэрагаў паказчыкаў для выяўлення тэндэнцый развіцця аб’екта прагназавання і прагнознага фону, выбару (распрацоўкі) мадэляў і метадаў іх прагназавання. Якасная і колькасная адзнака склаліся ў мінулым заканамернасцяў.

Распрацоўка альтэрнатыўных варыянтаў прагнозу развіцця аб’екта прагназавання, канкрэтызацыя песімістычнага, аптымістычнага, інэрцыйнага і рэальнага варыянтаў.

Ацэнка дакладнасці і дакладнасці прагнозу.

Ўдакладненне прагнозу на падставе яго верыфікацыі і (або) дадатковай інфармацыі.

Любыя даследаванні ў цяперашні час часцей за ўсё маюць патрэбу ў падтрымцы прыкладных камп’ютэрных праграм. Сучаснымі камп’ютарнымі статыстычнымі пакетамі, што выкарыстоўваюцца для прагназавання, з’яўляюцца: праграма электронных табліц Excel, сістэма STATISTICA ў асяроддзі Windows, SPSS, X-12-ARIMA, PcGive [5].

Ва ўмовах функцыянавання рынкавай эканомікі немагчыма паспяхова кіраваць камерцыйнай фірмай без эфектыўнага прагназавання яе дзейнасці. Ад таго, наколькі прагназаванне будзе дакладным, своечасовым, адпаведным пастаўленым задачам, будзе залежаць, у канчатковым рахунку, прыбытак, якая атрымліваецца прадпрыемствам.

Марабаева Л.В., д.э.н., прафесар кафедры менеджменту ФГБОУ ВПО «Мардоўскі дзяржаўны універсітэт ім. Н. П. Огарева », г.Саранск.

Кракаўская І.М., д.э.н., прафесар кафедры эканомікі і лагістыкі ФГБОУ ВПО «Мардоўскі дзяржаўны універсітэт ім. Н. П. Огарева », г.Саранск.

бібліяграфічная спасылка

URL: http://www.science-education.ru/ru/article/view?id=9747 (дата звароту: 2017/11/17).

кандыдатаў і дактароў навук

да старонак, аўтарэфераты, дысертацыі, манаграфіі, падручнікі, навучальныя дапаможнікі

Сучасныя праблемы навукі і адукацыі

Часопіс выдаецца з 2005 года. У часопісе публікуюцца навуковыя агляды, артыкулы праблемнага і навукова-практычнага характару. Часопіс прадстаўлены ў Навуковай электроннай бібліятэцы. Часопіс зарэгістраваны ў Centre International de l’ISSN. Нумарах часопісаў і публікацыях прысвойваецца DOI (Digital object identifier).

Метады і прыёмы прагназавання

8. метады і прыёмы прагназаванне

метад — гэта складаны прыём, спарадкаваная сукупнасць простых прыёмаў, накіраваных на распрацоўку прагнозу ў цэлым; шлях, спосаб дасягнення мэты, выходны з веды найбольш агульных заканамернасцяў.

Метады (методыка) прагназавання — пэўны спалучэнне прыёмаў (спосабаў) выканання прагнастычных аперацый, атрыманне і апрацоўка інфармацыі пра будучыню на аснове аднародных метадаў распрацоўкі прагнозу.

метадалогія прагназавання — вобласць веды аб метадах, спосабах, сістэмах прагназавання. Метадалогіі прагназавання падзяліліся па наступных катэгорыях: прадбачанне, мэтапакладання, планаванне, праграмаванне, праектаванне, перспектывы развіцця працэсаў з мэтай выяўлення праблем, якія падлягаюць вырашэнню.

Методыка распрацоўкі прагнозу — наадварот канкрэтнае спалучэнне прыёмаў і метадаў прагназавання.

Сістэма прагназавання ( «квазілінейная сістэма») гэта спарадкаваная сукупнасць методык, тэхнічных сродкаў, прызначаная для прагназавання складаных з’яў або працэсаў.

прыём прагназавання — канкрэтная форма тэарэтычнага або практычнага падыходу да распрацоўкі прагнозу; адна ці некалькі матэматычных або лагічных аперацый, накіраваных на атрыманне канкрэтнага выніку ў працэсе распрацоўкі прагнозу.

метады прагназавання. У 1927 г. В.А.Базаров-Руднеў прапанаваў 3 метаду прагнозу: экстрапаляцыя, аналітычная мадэль, экспертыза.

У цяперашні час існуе каля 220 метадаў прагназавання, але часцей за ўсё на практыцы выкарыстоўваюцца не больш за 10, сярод іх: фактаграфічныя (Экстрапаляцыя, інтэрпаляцыя, трэнд-аналіз), экспертныя (У тым ліку апытанне, анкетаванне), публікацыйную (У тым ліку патэнтныя), цытатны-індэксны, сцэнарныя, матрычныя, мадэляванне, аналогій, пабудова графаў і г.д.

З’яўляюцца новыя метады:

v адаптыўныя метады прагназавання — пабудова саманаладнай рэкурэнтнага мадэляў, здольных адлюстроўваць зменлівыя ў часе дынамічныя ўласцівасці часовага шэрагу і ўлічваць інфармацыйную каштоўнасць яго членаў;

v марфалагічнае даследаванне (для сістэматычнага і непрадузятае адбору магчымасцяў у сувязі з пошукавых прагназаваннем);

v ретроальтернативистика (І.В. Бястужаў-Лада);

v метад «дрэва мэтаў»(Упершыню выкарыстаны пры распрацоўцы схемы патэрны) для нарматыўнага прагназавання і ацэнкі« агульных элементаў »;

v «кантэкстуальную картаграфаванне»(Contextual mapping);

v прычыннаследчы метад, блізкая да праблемна-мэтавым метадзе Базарава-Руднева;

v камбінаваны прагноз — некаторая абагульняючая ацэнка, якая атрымліваецца на аснове фармальнага або нефармальнай аб’яднання прыватных прагнозаў, часцей за ўсё шляхам падсумоўвання іх з пэўнымі вагавымі каэфіцыентамі.

Прыведзенае падзел спосабаў прагназавання ўмоўна, таму што на практыцы гэтыя спосабы ўзаемна перакрыжоўваюцца і дапаўняюць адзін аднаго, так:

v прагнозная ацэнка абавязкова ўключае ў сябе элементы экстрапаляцыі і мадэлявання;

v працэс экстрапаляцыі немагчымы без элементаў ацэнкі і мадэлявання;

v мадэляванне мае на ўвазе папярэднюю ацэнку і экстраполирование.

Пры прагназаванні аб’екта часта даводзіцца прагназаваць не адзін, а некалькі яго паказчыкаў. Пры гэтым прагноз развіцця аднаго паказчыка можна выконваць адным метадам, а другога паказчыка — іншым метадам, г.зн. выкарыстоўваюцца спалучэння метадаў *.

* Напрыклад, пры прагназаванні развіцця энергетыкі Расіі для 2010-2015 гг. колькасць энергіі, якая адпускаецца было вызначана метадамі матэматычнага мадэлявання, а структура устаноўленых магутнасцяў па тыпах электрастанцый (цеплавыя, гідра-, атамныя і інш.) — метадамі патэнтна-статыстычнага аналізу.

Пры сацыяльным прагназаванні (Табл. «Метады сацыяльнага прагназавання (Шэпіцька Г.Е.)»):

Табліца. Метады сацыяльнага прагназавання (Шэпіцька Г.Е.)

найбольш распаўсюджанымі метадамі (звыш 90% усіх зробленых у свеце прагнозаў) з’яўляюцца экспертыза і фактаграфічныя метады. папулярны метад аналогій. метады лінейнага праграмавання, пабудова цыклаў (Н.Д. Кандрацьеў) шырока выкарыстоўваюцца ў навуцы.

Вядуцца размовы, што любы прагноз, калі ў ім закладваць правільныя зыходныя дадзеныя і калі ён прэтэндуе на навуковасць, можна апісаць формуламі (формулизовать).

Аналогія (прадбачанне па аналогіі, метад агульных тэндэнцый) мяркуе, што ў дастатковай ступені ўсведамляе сённяшнюю сытуацыю, каб шукаць для яе аналогіі на аснове вопыту, часцей за ўсё пры дапамозе аналогіі з досыць добра вядомымі падобнымі з’явамі і працэсамі, і здольны, абапіраючыся на рэферэнтнай сітуацыю, усталяваць асноўныя рысы, якія даюць падставу казаць аб супадзенні напрамкі развіцця падзей.

Аналогія — больш рацыянальны працэс, чым экстрапаляцыя. Ні адна працэдура не здаецца больш натуральнай, чым пошук аналогій *.

* Дадзены метад раней часта выкарыстоўваўся пры прагнозе надвор’я: па стане тэмпературы, вільготнасці і ціску ў сучаснасці шукаўся аналагічны дзень у мінулым і праецыраваўся на далейшае развіццё для будучага стану ў сучаснасці.

8.2. фактаграфічныя метады

фактаграфічныя метады (экстрапаляцыя, трэндавых мадэль, трэнд-аналіз, інтэрпаляцыя, мадэляванне, матэматычнае мадэляванне, сцэнары, эксперыменты, «прагнозы да абсурду», імітацыі, графы, матрыцы, падборкі паказчыкаў, графічныя выявы) заснаваныя на экстрапаляцыі у будучыню тэндэнцый, заканамернасці развіцця якіх у мінулым і сучаснасці добра вядомыя.

мадэль — гэта намеснік аб’екта-арыгінала, які забяспечвае вывучэнне толькі некаторых уласцівасцяў арыгінала, але здольны замяшчаць арыгінал такім чынам, што вывучэнне паводзін мадэлі ў новых умовах дае новую інфармацыю пра аб’ект-арыгінале.

мадэляванне — гэта працэс атрымання інфармацыі аб аб’екце-арыгінале шляхам правядзення эксперыментаў з яго мадэллю ў зададзеных знешніх умовах; пабудова пошукавых і нарматыўных мадэляў з улікам верагоднага або пажаданага (не пажаданага) змяненнi прагназуемага аб’екта на перыяд апярэджання прагнозу па наяўных прамым або ўскосным дадзеных аб маштабах і накірунках зменаў.

трэндавымі мадэль (ці матэматычнае мадэляванне) Мяркуе пастаяннае падобнае развіццё сістэмы ( «як развівалася да гэтага, так і будзе далей »).

эксперымент ( «пост-фактум») — якое адбылося новаўвядзенне, якое ўмоўна разглядаецца« заднім чыслом «як праведзены эксперымент.

сцэнары даюць магчымасць выразна фармуляваць і супастаўляць паміж сабой розныя верагодныя або пажаданыя перспектывы развіцця.

«Прагнозы да абсурду» выкарыстоўваюцца для выяўлення магчымых крызісаў і катастроф раней, чым гэтыя крызісы рэальна наступяць (перанасяленне свету, смяротнасць ад СНІДу і наркаманіі). Гэта дзейсны спосаб своечасовай мабілізацыі рэсурсаў.

Экспертыза — выніковае меркаваньне эксперта (або групы экспертаў, насельніцтва) аб дынаміку паказчыкаў аналізаванай аб’екта або аб альтэрнатыўных варыянтах іх магчымага развіцця ў будучыні, якая: аб’ектыўна, навукова абгрунтавана, імавернасна па прыродзе, карэктуюцца ў рамках прагнознага перыяду па меры паступлення новай інфармацыі, верифицируемо пасля завяршэння прагнознага перыяду, павінна быць выразным, ясным, не дапускаць нечаканых тлумачэнняў, строга адпавядаць задання на прагноз, быць доказамi ў і прайграваных.

Пачатак метадзе экспертызы паклала кніга Трилла «Навука аб кіраванні» (1911). У Расіі навука аб экспертызе пачала развівацца з 1950-1960 гг.

Метад выкарыстоўваецца пры нявызначанасці. экспертыза гэта здагадка: Што трэба зрабіць, каб было «тое-то»; або «што будзе, калі …».

эксперт — носьбіт спецыяльных ведаў і / або практычнага вопыту, а таксама прадстаўнік груп інтарэсаў або арганізацый, які:

v мае або дае аб’ектыўныя і поўныя звесткі пра асаблівасці і ўласцівасці вонкавага аб’екта і / або рэкамендацыі адносна пераважных варыянтаў кіраўніцкіх рашэнняў, якія тычацца гэтага аб’екта;

v валодае сукупнасцю збалансаваных правоў і абавязкаў, а таксама нясе адказнасць за сваё экспертнае заключэнне;

v уключаны ў працэс прыняцця рашэнняў і ўдзельнічае ў навуковым абгрунтаванні гэтых рашэнняў;

v незалежна ад знешніх уплываў і ўласнай выгады выказвае меркаванні па пастаўленых перад ім пытаннях з вобласці яго спецыяльных ведаў і / або практычнага вопыту.

Для працы неабходна не менш за два прама ці ўскосна ўзаемадзейнічаюць экспертаў.

У экспертызе выкарыстоўваюцца метады: экспертныя метады, анкетаванне, інтэрв’юіраванне, метад мазгавой атакі (штурму), метад кантрольных пытанняў, метад аналітычных дакладных запісак, метад тварам да твару, метад сітуацыйнага аналізу, метад суда, метад «камісій »(« круглага стала »), «Дэльфійскіх тэхніка »(метад« Дэльфі »).

Экспертныя ацэнкі падзяляюцца на індывідуальныя і калектыўныя.

экспертныя метады (ацэнкі) — вочны або завочны, індывідуальны або калектыўны апытанне экспертаў (або насельніцтва) пры распрацоўцы прагнозу. Метады экспертных адзнак грунтуюцца на рацыянальных довадах і на інтуітыўных ведах экспертаў.

апытанне, як правіла, праводзіцца ананімна праз інтэрв’юіраванне і анкетаванне, як аднаго чалавека (эксперта), так і калектыву (экспертаў, насельніцтва).

апытанне насельніцтва у практыцы прагназавання ўжываюцца параўнальна рэдка.

апытанне экспертаў складаны калектыўны апытанне. Праходзіць у некалькі тураў (для ўдасканалення інтуітыўнага мыслення). Экспертныя мадэлі апісваюць (творча, нефармальна, але ў рамках пэўных правілаў) працэдуры функцыянавання ў выглядзе працэсу, спецыяльных формул і алгарытмаў. Гэта можа быць калектыўная генерацыя ідэй навукоўцаў-экспертаў, якую можна аднесці да суб’ектыўным метадам.

Анкетаванне — адзін з разнавіднасцяў апытання. Гэта сацыялагічны метад, змест якога складаецца ў апытанні групы асоб з мэтай выявіць іх слоўнае адабрэнне або незадавальненне, згоду ці нязгоду з нагоды шэрагу пытанняў або стандартных прапаноў, прадстаўленых у анкеце.

Метад анкетных апытанняў не звязаных адзін з адным людзей з наступнай статыстычнай апрацоўкай атрыманых ацэнак.

Метад «інтэрв’ю» мяркуе гутарку арганізатара прагнознай дзейнасці з экспертам шляхам пастаноўкі пытанняў пра будучыню стане аб’екта прагназавання і яго прагнознага фону.

метад «камісій »(« круглага стала ») група экспертаў шматкроць збіраецца для адкрытага абмеркавання аднаго і таго ж пытання. У ім арганізатар экспертызы не кіруе абмеркаваннем, а толькі забяспечвае актыўную працу кожнага эксперта. Метад оперативен, але існуе небяспека ўзаемнага ўплыву меркаванняў экспертаў, асабліва меркаванняў прызнаных аўтарытэтаў у гэтай галіне даследаванняў.

Метад складання сцэнарыяў — апісанне будучага складаецца з улікам праўдападобных здагадак аб некалькіх варыянтах будучага стану прагнознага фону і ўвядзення ў аналіз разбуральных падзей (напрыклад, катастроф).

Метад аналітычных дакладных запісак — самастойная праца эксперта над аналізам дынамікі аб’екта прагназавання і магчымых шляхах яго развіцця.

Метад «мазгавых нападаў» — грунтуецца на калектыўнай генерацыі ідэй, выказваных спантанна удзельнікамі розных прафесій і спецыялізацый.

Метад «Дэльфі» атрымаў сваю назву па імі грэцкага антычнага горада Дэльфы, дзе пражывалі вядомыя дэльфійскія аракулы. Метад з’яўляецца далейшым развіццём метадаў анкетнага апытання і складаецца з некалькі тураў паслядоўнага ананімнага анкетавання экспертаў з зваротнай сувяззю. Зваротная сувязь ажыццяўляецца за кошт таго, што перад кожным наступным турам апытання экспертам паведамляюць абагульненыя вынікі папярэдняга тура. Лік тураў вызначаецца або патрэбным узроўнем дакладнасці, або усталяванай ступенню дэталізацыі праблемы. Дэльфійскія працэдура выкарыстоўвае толькі колькасці.

v павышэнне абгрунтаванасці прымаемых рашэнняў на аснове заключэнняў экспертаў;

v кантроль выканання адпаведнасці і / або ўстанаўлення адпаведнасці паміж характарыстыкамі аб’екта экспертызы і патрабаваннямі, прадугледжанымі нарматыўнымі, нарматыўна- прававымі і заканадаўчымі дакументамі розных узроўняў.

Экспертныя метады прагназавання найбольш запатрабаваныя, яны добра працуюць на вялікія перыяды і з’яўляюцца асноўнымі для доўгатэрміновага прагнозу. Для кароткатэрміновага прагнозу экспертныя прагнозы не падыходзяць (асабліва ў эканоміцы). У эканоміцы найбольш прымальныя эканоміка-матэматычныя метады, так як яны працуюць па прынцыпе інэрцыйнасці.

Тэхналогія экспертнага прагназавання (ТЭП). Неабходна прадставіць тэхналогію экспертнага прагназавання як сістэму, г.зн. як некаторы адзінства элементаў звязаных у цэлае некаторымі адносінамі (у прыватным выпадку — ўзаемадзеяннямі). Акрамя таго, неабходна выявіць сістэмна-якія ўтвараюць элементы і магчымасці іх пераўтварэнні ў сістэмна-складнікі (Рыс. «Тэхналагічная схема распрацоўкі экспертнай прагнозу (Ю.В.Сидельников)»).

Сістэмнасць, такім чынам, будзе рэалізоўвацца ў двушаговом падборы элементаў тэхналогіі атрымання экспертнага заключэння. На першым кроку распрацоўкі прагнозу неабходна з некалькіх мностваў элементаў тэхналогіі, разгляданай як сістэмы і якія валодаюць «системозначимыми» ўласцівасцямі, вылучыць іх падмноства. На другім кроку з гэтых падмноства выбіраюцца элементы, якія валодаюць «системоопределенными» ўласцівасцямі.

Тры асноўных ўмовы падбору элементаў і вылучэнні падмноства:

1. Спецыфіка разгляданага аб’екта або працэсу;

2. Абмежаваннi рознага роду: • фінансавыя (аплата ўсёй працы, незалежных экспертаў); • кадравыя (магчымасці падбору экспертаў, арганізатараў прагнозу, прагназістаў); • часовыя (перыяд, неабходны для арганізацыі і правядзення прагнозу);

3. Узровень разумення праблемы Асобы якія прымаюць рашэнні (ЛПР) і Заказчыка і іх мэты.

Мал. Тэхналагічная схема распрацоўкі экспертнай прагнозу (Ю.В.Сидельников)

Асноўнымі сістэмна-утваральнымі элементамі ТЭП з’яўляюцца:

1. Спосабы фарміравання экспертных груп (ўзаемных рэкамендацый, снежнага кома і іншыя);

2. Крытэрыі адбору спецыяліста ў экспертную групу;

3. Спосабы апытання экспертаў (у прыватнасці, анкетаванне, інтэрв’юіраванне);

4. Найбольш простыя віды экспертных ацэнак, (уключаючы вербальныя, бальныя, інтэрвальныя, лікавыя;

5. Асноўныя прынцыпы правядзення экспертызы.

6. Алгарытмічныя аперацыі і працэдуры, якія дазваляюць атрымліваць абраны выгляд экспертнай ацэнкі. Напрыклад, метады класіфікацыі, множных параўнанняў ці тры групы метадаў атрымання колькасных ацэнак суб’ектыўнай верагоднасці;

7. Найпростыя працэдуры і метады арганізацыі дзейнасці экспертных груп, якія дазваляюць атрымаць новыя веды ад экспертаў (напрыклад, «мазгавая атака » або метад «Дэльфі»);

8. Віды паказчыка памылкі для апастэрыёрнае ацэнкі якасці экспертнага заключэння (такія, напрыклад, як? (X, y) =? X — y?, Дзе х — ацэнка эксперта, у- праўдзівае значэнне).

матэматычная мадэль — мадэль аб’екта, апісаная ў выглядзе матэматычных суадносін паміж матэматычнымі паняццямі.

Для апісання матэматычных мадэляў складаных аб’ектаў выкарыстоўваюцца наступныя раздзелы матэматыкі:

  • тэорыя функцый (дэтэрмінаваных мадэлі),
  • матэматычная статыстыка (імавернасны мадэлі),
  • тэорыя недакладных мностваў (мадэлі на аснове недакладных меркаванняў экспертаў),
  • тэорыя нелінейных раўнанняў (квазидетерминированные мадэлі на базе тэорый кіраванага хаосу, тэорыі катастроф, сінэргетыкі — навукі аб самаарганізацыі сістэм і фрактальнай аналізу).

Віды матэматычных метадаў прагназавання: карэляцыйныя аналіз, Рэгрэсійная аналіз, факторный аналіз, распазнаванне вобразаў, варыяцыйнага вылічэння, спектральны аналіз, ланцугі Маркава, алгебра логікі, тэорыя гульняў і інш.

статыстычны метад (Экстрапаляцыя і интерполирование; матэматычны аналіз; матэматычная статыстыка, аналітычнае мадэляванне) — гэта метад прагназавання часавых шэрагаў на перспектыву, ён мяркуе экстрапаляцыю (лінейнае развіццё ў часе) і интерполирование у будучыню (выяўленне прамежкавага значэння двума вядомымі момантамі працэсу) гэта ўмоўнае працяг у будучыню назіраных аб’ектаў (тэндэнцый, заканамернасці развіцця якіх у мінулым і сучаснасці дастаткова добра вядомыя). Пабудова дынамічных шэрагаў развіцця паказчыкаў прагназуемага з’явы на працягу перыядаў падставы прагнозу ў мінулым і папярэджання прагнозу ў будучыні (рэтраспекцыі і проспекции прагнозных распрацовак).

статыстычны прагноз — гэта статыстычнае апісанне будучых значэнняў доследнага паказчыка (зменнай). Дадзены прагноз падзяляецца на кароткатэрміновыя (На адзін інтэрвал назірання наперад), сярэднетэрміновыя (На тэрмін да пяці інтэрвалаў) і доўгатэрміновыя (Больш за пяць інтэрвалаў). адрозніваюць кропкавы (Ўяўляецца адзіным значэннем) і інтэрвальныя (Задаецца двума лікамі — ніжняй і верхняй мяжой інтэрвалу) статыстычны прагноз.

Разнавіднасці статыстычнага метаду:

матэматычная статыстыка — выкарыстанне дынамічных шэрагаў характарыстык аб’екта;

матэматычны аналіз — выкарыстоўвае экстрапаляцыю, г.зн. лінейнае развіццё ў часе.

Ўмовы для выкарыстання дадзенага метаду. Пры пабудове прагнозу дынамікі якой-небудзь сістэмы па дадзеным метадзе неабходна атрыманне поўнага апісання ўсіх яе параметраў, а таксама іх узаемасувязі і залежнасці ад знешніх для сістэмы фактараў.

Аналітычнае (матэматычнае) мадэляванне працуе ў тым выпадку, калі ёсць мадэль развіцця (напрыклад, у выглядзе плана). Пры гэтым статыстычныя дадзеныя, якія выкарыстоўваюцца павінны насіць праўдзівы характар, і ня падпарадкоўвацца жаданням кіруючых колаў.

годнасць метаду. Матэматычная статыстыка мае найбольш магутнае праграмнае забеспячэнне, у якое ўваходзяць такія вядомыя прыкладныя праграмы, як Excel, Statgraphics, Stadia і інш.

Недахопамі статыстычнага метаду з’яўляецца:

  • прыводзіць да абстрактных схемах, малосогласованным з фізікай з’явы,
  • не тлумачыць прычын падзей,
  • дае кароткатэрміновы прагноз,
  • не валодаюць высокай дакладнасцю і устойлівасцю,
  • валодае залішняй дакладнасцю (гэта звязана з тым, што статыстыка мае справу з сукупнасцю, а не з асобнымі адзінкамі. А ў сукупнасці прыкмета вар’іруе),
  • мае лагічную памылку. Яна дапускаецца ў тым выпадку, калі прапускае з-пад увагі, што, выкарыстоўваецца статыстычны метад пры вырашэнні канкрэтных задач у эканоміцы, біялогіі, метэаралогіі, фізіцы і інш., А статыстычныя дадзеныя — гэта проста зыходная інфармацыя для ліквідацыі заканамернасцяў адпаведнай навукай.

Метад мае на ўвазе, што заканамернасць — ёсць аднастайнасць ходу падзей, таму яго можна выкарыстоўваць, калі ёсць ўстойлівасць развіцця або выразная паўтаральнасць. Ролю статыстыкі ў дадзеным выпадку дапаможная. Статыстыка не ўстанаўлівае законы, а падказвае, дзе іх шукаць; не дае рэцэпт дазволу той ці іншай праблемы, а падводзіць да магчымага зыходнага пункта яе рашэння. Статыстычныя дадзеныя трэба інтэрпрэтаваць, а гэта функцыя прадметнай навукі.

Трэндавымі мадэль аднаго цыклу будуецца на праўдзівым плыні дадзенага прагназуемага працэсу і працуе (дае добры прагноз) не больш, чым на 10 гадоў (калі ёсць гісторыя стабільнага развіцця дадзенага працэсу.

Прыкладам статыстычнага метаду, верагодна, могуць служыць законы развіцця цыклу. Усе цыклы дзеліцца на 2 перыяду (уздым і спад) у прапорцыі «залатога сячэння». І прыкладаў «залатой прапорцыі» мноства. Напрыклад, праходжанне 11-гадовага цыкла сонечнай актыўнасці; эканамічны закон дзялення прыбытку (32% агульныя падаткі + 68% заробак работніку) і г.д.

сцэнарны метад прагназавання ( «метад сцэнара»). Гэта адзін з самых старых метадаў. Ён дае магчымасць атрымання не толькі агульных дадзеных ўяўленні аб будучай сітуацыі, у якой будзе знаходзіцца прагназуемы аб’ект, але і ўстанаўлівае магчымасць змены гэтай сітуацыі ў жаданым для яго кірунку. У канкрэтных задачах прагназавання неабходна правесці класіфікацыю рызык, паставіць задачу ацэньвання канкрэтнага рызыкі, правесці структурызацыі рызыкі, у прыватнасці, пабудаваць «дрэвы прычын» (у іншай тэрміналогіі, «дрэвы адмоваў») і «дрэвы наступстваў» ( «дрэвы падзей»).

Распрацоўку сцэнарнага прагнозу выконваюць у тых выпадках, калі прагноз немагчыма або немэтазгодна выканаць статыстычнымі метадамі або выкарыстаннем спецыяльных эканоміка-матэматычных мадэляў.

годнасць метаду — дае магчымасць кіраваць будучыні.

8.6. Прычынна-следчы метад

«Рашэнне праблемы ляжыць не ўнутры сістэмы,

а па-за сістэмай »(старажытная мудрасць).

Рымскі клуб прыйшоў да высновы, што «Калі разглядаць сапраўды крытычныя моманты сучаснасці …, то выяўляецца немагчымасць разглядаць іх ізалявана. Нават пры беглым азнаямленні кідаецца ў вочы сувязь паміж праблемамі ». Усе небяспекі ўзаемазвязаны, і іх можна пераадолець толькі ў сукупнасці. Большасць новых ідэй у рэчаіснасці не што іншае, як усталяванне сувязі паміж двума і больш вядомымі фактамі.

У прычынна-следчы метадзе в еакономерность ўспрымаецца як вынік ўзаемадзеяння вялікага ліку элементарных з’яў (фону), якія разглядаюцца як рэальная сукупнасць. Метад заснаваны на знаходжанні прычыны, якая працягвае дзейнічаць, а затым вызначаецца яе асноўны эфект.

Мал. Прагноз вобраза будучыні (канцэптуальная схема (В.В.Гольберт).

агульны прагноз складаецца з некалькіх складнікаў (мал. «Прагноз вобраза будучыні (канцэптуальная схема) В.В.Гольберт»):

  • першасных (Касмічных),
  • вытворных (Зорна-сонечна-месяцова-зямных сувязяў),
  • самастойных кампанентаў (Зямных сфер).

У сваю чаргу касмічныя ўздзеяння ў асноўным складаюцца з: галактычных, сонечных (Сонечная актыўнасць і сонечна-зямныя сувязі), месяцовых, падзення касмічнага рэчывы.

ўніверсальны прагназаванне новы напрамак у доўгатэрміновым прагназаванні, яно аб’ядноўвае два напрамкі: астранамічныя прагнозы па сонечнай геамагнітнай актыўнасці (СА) і сонечна-зямныя сувязі (распрацаваныя А.Л.Чижевским).

Для прыкладу разгледзім ўздзеяння магнітных бур (індэкс Kp) Рознай сілы.

Ўздзеянне на касмічныя апараты: шырокі павярхоўны зарад, праблемы з арыентацыяй, сувяззю і сачэннем за касмічнымі караблямі

Ўздзеянне на наземныя сістэмы: токі праз трубаправоды дасягаюць сотняў ампер, адзін ці два дні немагчымая высокачашчынная сувязь у многіх раёна, пагаршэнне дакладнасці спадарожнікавых сістэм навігацыі, нізкачашчынная радыё-навігацыя выходзіць з ладу на некалькі гадзін, палярныя зьзяньні бачныя аж да экватара.

Частата бур: ад 4 да 6 бур ўзроўню G5 за 11-гадовы цыкл актыўнасці Сонца (у сярэднім 1 бура за 2-3 гады).

Адпаведнае значэнне індэкса Kp: Kp = 9

Ўздзеянне на касмічныя апараты: павярхоўны зарад і праблемы сачэння і арыентацыі, неабходная карэкцыя

Ўздзеянне на наземныя сістэмы: наведзеныя токі ў трубаправодах патрабуюць мер абароны, спарадычныя праходжанне ВЧ радыёхваль, пагаршэнне спадарожнікавай навігацыі на некалькі гадзін, адмова нізкачашчыннай радыёнавігацыі, і палярныя зьзяньні бачныя да тропікаў

Частата бур: каля 100 бур ўзроўню G4 за 11-гадовы цыкл актыўнасці Сонца (у сярэднім 1 бура за 1.5-2 месяца; прыблізна 60 штармавых дзён за 11 гадоў).

Адпаведнае значэнне індэкса Kp: Kp = 8

Ўздзеянне на касмічныя апараты: павярхоўны зарад на элементах касмічных аппратов, павелічэнне зносу апарата з арбіты, праблемы арыентацыі

Ўздзеянне на наземныя сістэмы: перапынкі ў спадарожнікавай навігацыі і праблемы нізкачашчыннай радыёнавігацыі, перапынення ВЧ радыёсувязі, палярныя зьзяньні відаць да сярэдніх шырот.

Частата бур: каля 200 бур ўзроўню G3 за 11-гадовы цыкл актыўнасці Сонца (у сярэднім 1 бура кожныя 2-3 тыдні; прыблізна 130 штармавых дзён за 11 гадоў).

Адпаведнае значэнне індэкса Kp: Kp = 7

Ўздзеянне на касмічныя апараты: неабходныя карэкціруючыя дзеянні з цэнтраў кіравання; адрозненні ад прагназуемага арбітальнага зносу касмічных апаратаў

Ўздзеянне на наземныя сістэмы: пагаршэнне распаўсюджвання ВЧ радыёхваль на высокіх шыротах, палярныя зьзяньні бачныя да шыраты 50 градусаў

Частата бур: каля 600 бур ўзроўню G2 за 11-гадовы цыкл актыўнасці Сонца (у сярэднім 1 бура на тыдзень; прыблізна 360 штармавых дзён за 11 гадоў).

Адпаведнае значэнне індэкса Kp: Kp = 6

Ўздзеянне на касмічныя апараты: невялікія ўплыву на сістэмы кіравання касмічнымі апаратамі

Ўздзеянне на наземныя сістэмы: палярныя зьзяньні бачныя на высокіх шыротах (да 60 градусаў); ўплыў на пачатак міграцый жывёл.

Частата бур: каля 1700 бур ўзроўню G1 за 11-гадовы цыкл актыўнасці Сонца (у сярэднім 1 бура за 2-3 дня; прыблізна 600 штармавых дзён за 11 гадоў).

Адпаведнае значэнне індэкса Kp: Kp = 5

Годнасць прычынна-следчага метаду: Дае магчымасць выйсці на прагназаванне катастроф, так як заўважана, што глыбіня парушэнні раўнавагі (працягласць крызісаў, катастроф) прямопропорциональна працягласці цыклу СА. Метад просты, ён падобны да прынцыпе «брытвы Окама», які абвяшчае: «калі дадзены следства і шэраг магчымых прычын, то найбольш верагоднай сапраўднай прычынай будзе найпростая».

недахопы прычынна-следчага метаду. На думку И.В.Бестужева-Лады практычнае прымяненне прычынна-следчага метаду для некаторых напрамкаў можа апынуцца глыбока памылковым. Так, напрыклад, прычынна-выніковыя сувязі ў сацыяльным жыцці не адрозніваюцца прастатой і выразнасцю.

Уяўляю шэраг работ па гелиоэкономике Вавёрчына В.А. :

1. Вавёрчын В. А. Вялікія цыклы сонечнай актыўнасці як аснова вялікіх цыклаў

Comments are closed.

пошук

Copyright © 2017 Канстанцінаўскім Л. В .. All rights reserved.

Понравилась статья? Поделиться с друзьями: