ТЭМА КАХАННЯ У «ГОРЕ АД УМА» А. С. Грыбаедава
Ах, калі любіць хто каго,
Навошта розуму шукаць і ездзіць так далёка?
Пушкін лічыў, што ўся камедыя павінна была «круціцца» на пачуцці, ды і галоўнага героя, як вядома, Пушкін палічыў вельмі не¬умным чалавекам. Затое «адчувальным» Чацкі ўяўляецца вельмі і вельмі недурныя служанцы Лизаньке, якую можна (пасля Чацкого і Фамусова) назваць резонером № 3. Яна не кажа разумных маналогаў, але ўсе яе рэплікі — верх дасціпнасці, проница¬тельности і асаблівай жаночай чуласці.
Такім чынам, паспрабуем разгледзець сітуацыю ў п’есе як любоўную калізію. Па-першае, у парушэнне ўсякіх канонаў класіцызму замест любоўнага трыкутніка мы бачым, па меншай меры, четы¬рехугольник. Чацкі любіць Соф’ю, Соф’я — Молчалина, Молча¬лин заігрывае з Лізай (услед за Фамусовым), а Лизанька неравно¬душна да Пятруша. Пры такой складанай любоўнай лініі адзінства дзеяння парушаецца, ды яшчэ ўсё гэта змешваецца з так назы¬ваемой грамадскай інтрыгай. Але ў тым-та і справа, што обществен¬ный канфлікт і зусім бы аціх, не паспеўшы пачацца, калі б Соф’я адказала на каханне Чацкого. Прынамсі, калі лагічна про¬должить думка Пушкіна, можна прыйсці менавіта да такіх высноў.
У цэлым жа і любоўны, і грамадскі канфлікт — толькі праявы іншага канфлікту, унутранага канфлікту Чацкого з самім сабой (нездарма ён усклікае: «Розум з сэрцам не ў ладу!») І наогул філасофскага канфлікту п’есы, які можна пазначыць так: канфлікт нашых уяўленняў аб жыцці з самім жыццём.
У Грыбаедава ўсе героі, якія вызначаюць мэта ў жыцці, тер¬пят крах. Гора ад розуму, калі разумець розум як распрацаваны план дзеянняў, імкненне «рабіць жыцьцё» з каго-то, спасцігае і Фамусова, і Молчалина, і Репетилова. І, вядома, у першую чаргу, Чацкого і Соф’ю.
У самога справе, Фамусов, які заклікаў усіх глядзець, «як дела¬ли бацькі», цалкам знішчаны скандалам з Соф’яй. Ва ўсякім выпадку, клопатаў з яе замужжам цяпер будзе шмат. Тугоуховские таксама пралічыліся: хацелі знайсці выгаднага жаніха хоць для якой-небудзь з дачок. але: «Князь, князь, назад!» Молчалин, вядома, моцна ўскладніў сваю кар’еру менавіта тым, што вельмі ўжо па разліку дзейнічаў: заляцаўся за Соф’яй, яна закахалася не на жарт, потым праганяе з дому, дзе было так спакойна і цяпло. Графіня-ўнучка расчараваная ў балях і кавалераў (а навошта ехала да Фамусовым, калі ведала наперад, што будуць «нейкія вырадкі з таго свету»?). Яна таксама дзейнічае па схеме: выязджаць у святло не для таго, каб весяліцца, а каб знайсці выгадную партыю. Репетилов быццам бы нядаўна знайшоў гэтую выгадную партыю для сябе, распрацаваў план, амаль як Молчалин, але. «Пасагу ўзяў кукіш, пасьля службы нічога. ».
Што ж атрымліваецца? Як толькі пачынаем дзейнічаць па плане — жыццё наша ня упарадкоўваецца, а руйнуецца. Асабліва гэта заўважна на прыкладзе Чацкого і Соф’і. Чаму Чацкі ўявіў, што Соф’я будзе чакаць яго, закаханая ў яго? А ў яго, ці бачыце, быў план. Ён паездзіць па свеце, набярэцца розуму, і, калі ён стане яшчэ больш разумнымі і больш адукаваны, зробіцца для Соф’і зусім захапляльным. Ён таму ёй і не пісаў, што занадта ўпэўнены ў непо¬грешимости і ў правільнасці уласнай складзенай схемы. І яшчэ ён вельмі добра ведае, што Соф’я разумная. Каго ж ёй яшчэ і вы¬брать, як не яго? Яна ж не пакахае дурака Скалазуба. Правиль¬но. Але жыццё ідзе зусім не па плане. А тым больш каханне, пра якую было даўно сказана: «Таямніца гэта вялікая ёсць». І Соф’я ня влю¬билась, вядома, у Скалазуба. Яна апынулася нават яшчэ разумнейшыя, чым меркаваў Чацкі, і закахалася. у маўклівым. Чаму «разумнейшы»? Таму, што апынулася здольнай падысці да кахання гэтак жа, як Чацкі, то ёсць скласці схему далейшых дзеянняў. За Скалазуба яна б выйшла па волі бацькі, калі была б ужо зусім по¬хожа на шасцярых безаблічных княжон Тугоуховских. Не, Соф’я хоча ўсё вырашыць сваім розумам. Ідэал герояў і гераінь Русо і Ри¬чардсона — каханне да беднага, незнатного (беднай, нязнатнай), але адчувальным. Падганяць сваё жыццё (і чужую таксама) пад ідэал, патрабаваць ад жыцця, каб яна была падобная на раман, могуць на¬туры ўзнёслыя, разумныя, высакародныя. Словам, учыненыя, выдатныя, проста ідэальныя людзі. Бяда толькі ў тым, што пры гэтым самога жыцця як-то не застаецца месца ў гэтай выдатнай схеме. «Ах, той скажы любові канец, хто на тры гады ўдалячынь паедзе!» — зноў абагульняе Чацкі. А жыццё ідзе сабе і ідзе. З гэтага пункту гледжання Грыбаедава мілей тыя, хто не спрабуе жыццём управ¬лять — ні грамадскай, ні асабістай. Самы адваротны з гэтага пункту гледжання персанаж — Наталля Дзмітрыеўна. Яна нават горш маўклівую, таму што дамаглася ўсяго. «Мой муж — цудоўны муж, вось ён зараз увойдзе». І ён, сапраўды, уваходзіць. Але, гоп! — і муж едзе на сумны вечар. Яшчэ каманда — і ён хутаецца і бе¬режется ад скразнякоў, таму што жонцы заўгодна продемонстриро¬вать клопат і палкія пачуцці. А вось ён паслухмяна гатовы прызнаць, што «весела ў Фамусовых было». Аднак мы адчуваем, што план, пабудаваны і быццам бы ажыццёўлены самазадаволенай дурніцай, на мяжы поўнага краху. Платон Михайлыч ўжо нагадвае зомбі. Яшчэ трохі — і ён альбо памрэ ад сухотаў (бо клапатлівая жонка запэўніла, што ён «здароўем вельмі слабы»), альбо сап’ецца, альбо вооб¬ще знікне без вестак.
Такім чынам, Соф’я, гледзячы на сваю сяброўку Наталлю Дзмітрыеўну, дрэсіруе сабе шпіцы. прабачце, мужа з Молчалина. Аднак план дрэсіроўкі і тут трывае крах, але па іншай прычыне, Маўляў-чалин-то, мабыць, перахітрыць Соф’ю і знойдзе сабе якую-ни¬будь Таццяну Юр’еўну, якая «балі дае нельга багацей».
Так любоўная лінія п’есы паказвае нам адну няхітрую ис¬тину. Жыццё не рынак збыту тавараў, будзь гэты тавар самай полно¬ценной асобай. Жыццё — патаемнае гарэнне, таемны палёт. Так ці амаль так казаў у адной са сваіх лекцый выдатны сучасны псіхолаг В. Леві. І яшчэ сказаў жа Бернард Шоу: «Што такое жыццё, як ня ланцуг натхнёных неразважлівасць?»
Грыбаедаў, па-мойму, напісаў п’есу пра жыццё, а не пра палітыку. І пра самае галоўнае ў жыцці — пра каханне. І нарэшце, аб тым, што ни¬какие рэцэпты ў гэтай справе не дапамогуць. Ні вычытаныя з раманаў, ні запазычаныя у падарожжах, ні пачутыя ад Наталлі Дзмітрыеўны. А той, хто ў каханні будуе планы і капіюе схемы, полу¬чит гора. ня ад кахання, а ад розуму. Дазволім сабе адно параўнанне на¬последок. Шчасцем або горам была ў жыцці Андрэя Болконского яго любоў да Наташы? І баль, і месячная ноч, і — потым — здрада, прыніжэньне, апошняя горкая сустрэча, калі ўжо нічога нельга было паправіць. Калі б мы маглі спытаць самога Болконского, ён адказаў бы: «Але і пакуты гэтага я не аддам ні за што ў свеце» ( «Вайна і мір», тым II, частка 3, кіраўнік XXII). І — скрозь боль і трызненне, паміраючы, — ён паўтараў Наташы словы, якія яна, нягледзячы на сваё шчасце з П’ерам, пранесла ў душы праз усё жыццё. Гэта словы князя Андрэя аб тым, што, «калі б ён быў жывы, ён бы бла¬годарил вечна Богу за сваю рану, якая звяла яго зноў з ёю» ( «Вайна і мір», тым VI, частка I, кіраўнік XVI) .
Гэта зусім іншая любоў, чым у «адчувальнага» Чацкого, які, убачыўшы, што яго адпрэчыла нават не нявеста (таму што Соф’я нічога не абяцала Чацкого), а проста дзяўчына, якой ён адвёў некаторы месца ў сваіх развагах розуму, але без якой ён спо ¬койно жыў тры гады, панёс, прабачце, ахінею, глыбока абразіўся і адправіўся ў свет шукаць куток для свайго «параненага пачуцця». Хіба Чацкі змог бы дзякаваць Богу за сваю (далёка не смяротную) «рану»? Не, Чацкі зробіць ўвесь свет вінаватым у тым, што жыццё не падобная на яго так разумна прыдуманы план.
Грыбаедаў пры ўсім сваім вялікім розумам жыў пачуццём, безрас¬судством (адны яго двубоі чаго каштуюць), рызыкай, гульнёй. Ні ён, ні яго нібыта палітычная п’еса не падобныя на разумніка — резонера, эта¬кого гідлівага парха, які — на жаль! — глядзіць на нас з по¬ртрета ў падручніку ..
24857 чалавек прагледзелі гэтую старонку. Зарэгіструйся або увайдзі і даведайся колькі чалавек з тваёй школы ўжо спісалі гэта сачыненне.
/ Складанні / Грыбаедаў А.С. / Гора ад розуму / Тэма кахання ў п’есе
Глядзі таксама па твору «Гора ад розуму»:
Мы напішам выдатнае складанне па Вашым замове ўсяго за 24 гадзіны. Унікальнае складанне ў адзіным экземпляры.
Ці вартая Соф’я любові Чацкого? (Па камедыі Грыбаедава «Гора ад розуму»)
Камедыя А.С. Грыбаедава адным з самых лепшых твораў з сацыяльным падтэкстам.
Адзін з галоўных герояў, супрацьлеглы лагеру Фамусова і мінуўшчыны, які адышоў у нябыт стагоддзя — гэта Аляксандр Андрэевіч Чацкі.
Не гледзячы на тое, што дзяўчына расла ў доме Фамусова, яна ж не належыць не аднаму з лагераў. Яна незалежна судзіць, грэбліва адхіляе плёткі. Але ў той жа час, яна свавольны, ўпартая і капрызная, што робіць яе непрадказальнай ў яе ўчынках. Яна можа здзейсніць даволі як добрыя, так і амаральныя ўчынкі ня аддаючы сабе справаздачы ў тым. І здавалася б, звычайная маскоўская паненка, поўная забабонаў, начытаўшыся раманаў і якія мараць пра свой герою.
Але Соф’я-выдатная маладая дзяўчына, рацыянальная, але ў той жа час безразважна кахаючая Молчалина, гэтакага камічнага «маўчуна». Ідэалізуючы яго вобраз, яна ператварае яго ў высакароднага героя рамана, не заўважаючы яго дурнога характару, прытворства і потакадельства.
Галоўная гераіня расла побач з Чацкого, але за час іх расстання змяняецца далёка не ў лепшы бок. «Фамусовское» таварыства ператварае яе ў адну з такіх людзей.
Менавіта гэта адна з прычын, чаму да Чацкого Соф’я халодная. Яна бяжыць ад яго тлумачэнняў, не жадае і выслухаць, лічачы яго чёрствым і неумеющим кахаць, колкім і грубым тыпам, жадаючым усіх пакрыўдзіць, у выніку яна несправядліва заключыла высновы пра яго. Боль таго, Соф’я не хавае сваёй пагарды і абыякавасці да героя, не прымаючы яго і гонячы прэч, чым выклікае яго непрыхаванае здзіўленне.
Гарачая і шчыра ў любові да крывадушніку Молчалину, у канцы камедыі, яна раскрываецца для сябе ўсю глыбіню сваіх памылковых перакананняў У Чацкого.
Любоў да Молчалину яна зменяць пагардай да яго жаласнай натуры, усвядоміўшы хто ён на самай справе. Яна вальналюбную і непрымірымасці, у гэтым, яна блізкая да Чацкого.
Усведамляючы ўсю паспешнасць сваіх высноваў і недарэчныя памылкі ў ілжывых меркаваннях пра людзей, яна атрымлівае і свой «мильон пакут».
Аднак, ужо занадта позна.
У галоўных герояў, несумненна, скрыты вялікі патэнцыял, яны вартыя любові адзін аднаго. Але ў барацьбе за свае перакананні і каханне дзяўчыны, Чацкі бессрасуден, таму выгнаны не толькі з грамадства, але і з сэрца Соф’і.
Соф’я, па-за усялякіх сумневаў, варта кахання Чацкого. Яна смелая і моцная натура, здольная падчас заўважыць за сабой усю няправільнасць сваіх учынкаў і адчуць на сабе іх наступствы.
Яе супярэчлівая натура, якая вядзе некалькі сюжэтных ліній загадкавая, і так і да канца і не раскрытая.